Juli Zeh’in Oyun Dürtüsü Adlı Yapıtında Mimetik Arzu

Bu çalışmanın amacı Çağdaş Alman Yazını kadın yazarlarından Juli Zeh’in 2004 yılında yayımlanan Spieltrieb (Oyun Dürtüsü) adlı yapıtını toplum ve yazın bilimci René Girard’ın Mimetik Arzu kuramı bağlamında çözümlemektir. Mimetik Arzu kuramına göre birey arzularını özgürce ve kendiliğinden oluşturmaz; özne ve nesne arasında kurulan doğrudan ilişki bir yanılsamadır. Arzu üçgen yapıdadır; birey başkalarının arzuladıklarını taklit ederek arzu nesnesine yönelir. Özne ve nesne arasında model alınan bir dolayımlayıcı vardır; özne-dolayımlayıcı-nesne ilişkisinde arzuyu kışkırtan, yönlendiren, belirleyen nesne değil, dolayımlayıcıdır. Girard arzunun kendiliğindenliğini savunan yapıtları “romantik yalan”, taklitçi yapısını açık eden yapıtları ise “romansal hakikat” olarak değerlendirir. Oyun Dürtüsü bu doğrultuda romansal hakikate daha yakındır. Mimetik üçgen arzu, roman karakterlerinin güç ve rekabet ilişkilerinde ortaya çıkar. Karakterler (Ada, Alev, Smutek) arzularının kaynağı konusunda bilinçsizdir; bağımsız, özgün olduğunu düşünürler, oysa bu arzular özünde taklitçidir, dolayımlanmıştır. Mimetik arzu kurbanları arasında hem yoğun bir yakınlık hem de şiddetli bir rekabet gelişir; arzu cinsel-duygusal bir alanla sınırlı kalmaz; manipülatif bir oyun içerisinde entelektüel üstünlük, güç-kontrol kurma ve zafer isteğine dönüşür. Zeh, karakterlerin arzu dinamikleri üzerinden mimetik düzeneği açık eder, taklitçi arzunun kaçınılmaz olarak çatışmaya yol açtığını ve toplumsal etik sınırları belirsizleştirdiğini gösterir. Postmodern bireyin özgür irade iddiasını sorgulayarak, kararlarının büyük ölçüde başkalarının etkisiyle, manipülasyonlarla belirlendiğini ortaya koyar ve arzuya dayalı iktidar ilişkilerini eleştirel bir bakışla ele alır. Bu çalışma, Girard’ın mimetik arzu kuramından hareketle Oyun Dürtüsü romanında arzunun taklitçi doğasının karakterler arasında nasıl dolaşıma girdiğini, mimetik düzeneğin nasıl işlediğini, arzu dinamiklerinin nasıl şekillendiğini ve üçgen arzu yapısının nasıl kurulduğunu nitel metin çözümlemesi yöntemiyle inceler.