AZƏRBAYCAN ÇAYLARINDA EKOLOJİ AXIMIN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

Təbiətdə su ehtiyatları artmayır və yalnız suyun dövranı nəticəsində bir formadan digər formaya çevrilir. Bu səbəbdən su ehtiyatlarının və onunla bağlı ekosistemin qorunması üçün bir sıra yanaşmaların tətbiqi vacibdir. Bu yanaşmalardan biri çaylarda ekoloji axımın təmin olunmasıdır. Məqalə Azərbaycannın böyük çaylarının Tennant metodu ilə ekoloji axımının qiymətləndirilməsinə və su resurslarının dayanıqlı idarəsi üçün həll yollarının müəyyən edilməsinə həsr olunmuşdur. Əsas məqsəd çay ekosistemlərinin sağlamlığını qoruyaraq insan fəaliyyətləri ilə təbii su axını arasında tarazlıq yaratmaqdır. Bu baxımdan Azərbaycan çaylarında ekoloji axımın tətqiqatı aparılmışdır. Dünyada çaylarda ekoloji axımın hesablanması üçün bir ço metodlar vardır. Ancaq bu metodların çoxu yerli şəraitə əsasən inkişaf etdirilmişdir. Bunları nəzərə alaraq Azərbaycan şəraitinə və iqtisadi əhəmiyyətinə görə ekoloji axımın hesablanması üçün Tennat metodundan istifadə olunmuşdur. Tədqiqat zamanı 28 çayın hidroloji məlumatları əsasında hesablamalar aparılmışdır. Hesablamalar nəticəsində çayların ekoloji axımları təyin edilmişdir. Azərbaycan çaylarının ekoloji tarazlığının bərpası və inteqrasiyalı su idarəetməsi üçün çoxsəviyyəli yanaşma zəruridir. Bu, həm ekosistemlərin qorunması, həm də inteqrasiyalı inkişafın davamlı olması üçün vacibdir. Dövlətin ekoloji siyasəti ətraf mühit prinsiplər əsasında formalaşdırılması və beynəlxalq təcrübələrdən istifadə prioritet olmalıdır. Açar sözlər: ekoloji axım, biomüxtəliflik, qlobal iqlim dəyişmələria. tennat metodu, dayanıqlı idarə