Özel Hukuk Bağlamında Yevgeniy B. Paşukanis'in Meta Mübadelesi Teorisinin Değerlendirilmesi

Bu çalışma, Sovyet hukuk kuramcısı Yevgeniy Bronislavoviç Paşukanis’in hukuk kuramını, özel hukuk mantığının temel unsurları bakımından analiz etmektedir. Paşukanis, hukuk kurallarının kaynağını meta mübadelesi ilişkilerinde görmekte ve hukuk biçimini meta biçiminin bir yansıması olarak ele almaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, özel hukuku kamu hukukundan ayıran ya da bu ayrımı anlamsız kılan unsurlar irdelenerek bu ayrımın temeline dair kapsamlı sorgulamalar yapılmış ve sözleşme özgürlüğünün bu ayrımdaki belirleyici rolü incelenmiştir. İkinci bölümde ise Paşukanis’in meta biçimi ile hukuk biçimi arasında kurduğu analojik ilişki detaylandırılmış; kapitalist toplumsal formasyonlarda metanın zorunlu olarak içinde barındırdığı fetiş karakterin hukuk fetişizmi şeklinde tezahür ettiğine dair polemik yapılmıştır. Çalışma boyunca Paşukanis’in meşhur sosyalist devlet sürecinde hukukun sönümleneceği iddiasına değil, doğrudan kapitalist üretim sürecindeki mübadele ilişkilerinde hukukun oynadığı role odaklanılmıştır. Sonuç olarak, Paşukanis’in teorisinin özel hukuk mantığını açıklamakta güçlü bir kavramsal çerçeve sunduğu, ancak kitabının adını koyduğu şekliyle genel bir hukuk teorisi yaratmakta ve hukukun tüm görünümlerini açıklamakta sınırlı kalabileceği değerlendirilmiştir. Tüm bunlara rağmen, çalışmada, kendisinin kuramının, hukuku anlamada ve açıklamakta öncüllerinin ve çağdaşlarının ilerisinde olduğu vurgulanmıştır.