Güney Kafkasya’nın Jeopolitik Dönüşümü: Sedden Koridora

Güney Kafkasya, 1918-1921 yılları arasında Osmanlı Devleti, İngiltere ve diğer Batılı güçlerin nüfuz mücadelesine sahne olmuş; Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan’ın bağımsızlık girişimleri bu jeopolitik çekişmenin merkezinde yer almıştır. Bu dönemde bölge hem askerî operasyonların hem de diplomatik girişimlerin yoğunlaştığı bir geçiş hattı olarak “set” işlevi görmüş, aynı zamanda büyük güçlerin karşılaşma alanına dönüşmüştür. Özellikle Osmanlı Devleti’nin Bakü Harekâtı ile müttefik güçlerin Batum, Tiflis ve Gence gibi merkezlerde yürüttükleri politikalar, bölgesel dengelerin oluşumunda belirleyici rol oynamıştır. Söz konusu dönemde uluslararası aktörlerin çıkar çatışmaları, bölgenin kırılgan yapısını daha da derinleştirmiştir. 1991 sonrası dönemde ise Güney Kafkasya, enerji hatlarının geçiş güzergâhı, güvenlik iş birliklerinin odak noktası ve küresel güç rekabetinin ana ekseni olarak “koridor” kimliği kazanmıştır. Türkiye’nin Azerbaycan ve Gürcistan’la geliştirdiği stratejik ortaklıklar, Batı’nın NATO ve AB politikaları, ayrıca Rusya’nın yeniden güç kazanan nüfuzu bölgedeki çok katmanlı mücadeleyi günümüze taşımıştır. Tarihsel kırılmalar ile devamlılıkların iç içe geçtiği bu süreç, Güney Kafkasya’nın uluslararası ilişkilerde dinamik, istikrarsız ve yüksek rekabet düzeyine sahip bir jeopolitik yapıya dönüştüğünü göstermektedir. Bu çalışma, Güney Kafkasya’nın 1918-1921 ile 1991-2023 dönemlerindeki jeopolitik dönüşümünü karşılaştırmalı tarihsel analiz yöntemiyle incelemektedir. Araştırmanın amacı, bölgenin “set” işlevinden “koridor” işlevine geçiş sürecini aktörler, politikalar, stratejik öncelikler ve güç dengeleri temelinde değerlendirmektir. Arşiv belgeleri, diplomatik kaynaklar ve akademik literatüre dayalı bulgular, Türkiye’nin etkinliğinin giderek arttığını; enerji ve lojistik merkezli rekabetin ise bölgesel yapıyı köklü biçimde dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır.