Ahlâkî Bir Trajedinin Kahramanları: Rodion Romanoviç Raskolnikov ve Şeyh Ahmed Nureddin

Edebiyat, yüzyıllar boyunca insanın karmaşık iç dünyasında yaşanan çatışmaları inceleme imkânı sunan başlıca alanlardan biri olmuş ve özellikle felsefi düzlemde tartışılan suç ve vicdan kavramları arasındaki ikilemleri ortaya koyarak insana ahlaki zeminde güçlü bir ayna tutmuştur. Fyodor Mihayloviç Dostoyevski’nin Suç ve Ceza romanındaki Rodion Romanoviç Raskolnikov ile Meşa Selimoviç’in Derviş ve Ölüm adlı eserinde yer alan Şeyh Ahmed Nureddin, suç ve vicdan çatışmasını yoğun biçimde temsil eden başkişilerdir. Söz konusu kişilerin suçlarının doğuşu ve altında yatan nedenler, toplumsal değerler ve kendi değerleri arasında yaşadıkları derin içsel çatışmalar karşılaştırmalı edebiyatın tematik araştırma yöntemi esas alınarak incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda; Raskolnikov’un çektiği yoğun vicdan azabı ve ruhsal sancılar yoluyla sonunda olumlu bir ahlaki dönüşüm geçirdiği ancak Ahmed Nureddin’in ise başlangıçtaki masumiyetini yitirerek iktidar hırsına yenik düştüğü görülmüştür. Ahmed Nureddin, zamanla bizzat eleştirdiği otoriter sistemin bir parçası hâline gelerek kaçınılmaz bir ahlaki dönüşüme sürüklenmiş ve benliğinden geri dönüşü olmayan bir şekilde uzaklaşmıştır.