Yabancılara Türkçe Öğretiminde Sesletim

Dilin temeli sestir, doğal olarak dil her şeyden önce sözlü iletişim aracıdır. Sese, konuşmaya ve dinlemeye dayalı bir iletişim türü olan sözlü iletişimin etkili olmasında doğru ve amaca uygun sesletim oldukça önemlidir. Kişiler arası iletişimde duyguların, düşüncelerin, isteklerin, niyetin tam olarak karşıdaki kişiye aktarılması, sözcüklerin doğru sesletilmesinin yanı sıra dilin söyleyiş özelliklerinin farkına varılması, bunların tanınması ve doğru şekilde üretilebilmesi ile mümkündür. Nitekim iletişim sürecinde seslerin tam ve doğru çıkarılması iletinin anlamsal niteliklerinin alıcıya her zaman doğru iletildiğini göstermez. Bu bağlamda sesletim erek (hedef) dilde iletişim yetkinliğinin odak noktasıdır. İyi edinilmiş sesletim becerisi diğer dil becerilerinin gelişmesine de katkı da bulunacak, iletişimin etkililiğini ve akıcılığını artıracak ve yabancı dil öğrenen bireylerin kendilerini doğru ifade etmelerinde öz güven duymalarını sağlayacaktır. Erek dildeki seslerin özellikleri, sesbirimler yani ses, hece ve sözcüklerdeki ayrımlardan oluşan parçalı ve konuşmanın müzikal ve tonal niteliklerini kapsayan parçalarüstü (bürünsel) birimlerden oluşmaktadır. Sesletim becerisi de parçalı ve parçalarüstü birimlerin birleşimidir. Yabancı dil öğretiminde gerçekleştirilen sesletim eğitiminde yalnızca seslerin tam ve doğru edinimine ve çıkarımına odaklanılmakta başka bir ifadeyle sesletim eğitimi parçalı birimlere indirgenmekte iletinin anlamını yaratma, anlam ayırt etme veya değiştirme, bağlamdan çıkarsama yapma, duyuşsal bilgi aktarma gibi işlevleri bulunan parçalarüstü (bürünsel) özellikler ihmal edilmektedir. Yani erek dil yalnızca ses sisteminden ibaret görülmektedir. Bürünsel özellikleri iyi edinmek, iletişimde çatışmaların engellenmesi ve anlaşılabilirliğin sağlanması için erek dilin kurallarını uygulamak ve seslerini bilmek kadar önemlidir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde de diğer dillerin öğretim süreçlerinde olduğu gibi sesletim eğitiminin ihmal edildiği bilinmektedir. Söz konusu ihmalin temelinde her şeyden önce beceriyi kazandırmanın zorluğu yatmaktadır. Elbette Türkçeyi öğrenen bireylere ana dil konuşuru düzeyinde sesletim becerisi kazandırmak ilk zamanlarda gerçekçi bir beklenti değildir. Fakat dil öğretim sürecinin başından itibaren tüm basamaklara yayılmış, planlı ve uygulamaya dönük sesletim eğitimi, bireylerin etkili iletişim becerilerinin artmasına, konuşma kaygılarının azalmasına, öz güvenlerinin gelişmesine katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda bölümde öncelikle sesletim becerisi açıklanmış ve sesletim eğitimine yönelik etkinlik uygulamalarına yer verilmiştir.