Diplomatik Hediyenin Coğrafyası: 18. Yüzyıl Osmanlı Diplomatik Teşrifatında Hediye ve Devlet Elçilerinin Farklı Hediye Profili

Diplomatik ilişkilerin önemli bir unsuru olan hediye, Osmanlı Devleti'nin diğer devletlerle ilişkilerinde bazen 'haraç' anlamı taşıyarak sadakat ve hürmetin sembolü olmuş, bazen de güç ve zenginliğin ifadesi olarak değerlendirilmiştir. Genelde hediyesiz gelen elçi padişah huzuruna kabul edilmemiş, tayinatı kesintiye uğramıştır. Geldikleri ülkenin kültürel özelliklerine göre çeşitlilik arz eden hediyeler için elçiler dönemin ve devletler arası ilişkilerin mahiyetine göre şekillenen bir hediye politikası tatbik etmişlerdir. Bu makalede, 18. yüzyılda farklı devlet elçilerinin Osmanlı padişahına takdim ettiği hediyelerin analizi yapılmıştır. Sadaret Defteri, 347 numaralı teşrifat kayıtlarına göre, 1718-1725 yılları arasında gelen İngiliz Balyosu, Moskov Elçisi, Avusturya Elçisi, Özbek Elçisi, Venedik Balyosu, Acem Elçisi ve Fransız Balyosu'nun Sultan III. Ahmed'e sunduğu hediyeler, getiriliş amacından bağımsız olarak menşe ülke ve kültür bağlamında ele alınmış, hediyelerin sembolik anlamları, türleri ve özellikleri üzerinde durulmuştur. Doğu'dan ve Batı'dan gelen elçilerin hediye listelerinin farklılığı, hediyenin bir coğrafyası olduğunu göstermek açısından önemlidir.