ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ СИНОНИМДЕРІН ПСИХОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ӘДІСПЕН ЗЕРТТЕУ ЖОЛДАРЫ

Мақала синонимдерді кешенді талдаудың құрамдас бөлігі –психолингвистикалық тәсілдің тиімділігін дәлелдеуге арналған. Қазіргі қазақ тілінің сөз байлығын дамыту арқылы тілдің өміршеңдігін арттыру үрдісі қалыптасты. Тілдің сөз байлығының басты көрсеткіші –сино-нимдер деп танысақ, оның дамуындағы өзгерістерді айқындау арқылы тілдің даму динамикасын да анықтауға болады деген сөз. Сондықтан синонимдік қатардың кеңею немесе тарылу үдерісін кешенді зерттеу аса маңызды. Мақалада қазіргі қазақ тілінің синонимдер сөздігін кешенді толықтыру қажеттілігі және оны шешу жолдары ұсынылды. Тіліміздегі синонимдер қатары лексикалық қабатты толық қамтымаған, лексикалық синонимдермен шектелген. Авторлық окказионалды қолданыстар, тұрақты тіркестер, тұрақты теңеулер, бейнелі сөздер мен пери-фразалар синонимдік қатарға енбеген. Ендеше мағыналас бейнелі қолданыстар адамның ассо-циациялық және стереотиптік танымынан туындайтын қарабайыр және ойбейнелерінің тілдегі көрініс болғандықтан синонимдік қатардан орын алуы тиіс. Синонимдес бірліктер қатары көп болған сайын, тілдің құндылығы артатынын мағыналас сөздерге психолингвистикалық тәсілдер арқылы талдау жасау негізінде дәлелденді. Осының негізінде мақаланың мақсаты –синоним-дерді психолингвистикалық әдіспен зерттеуге болатынын дәйектеу. Мақалада ассоциа-тивтік талдау тәсілі, орын ауыстыру тәсілі, интиутивтілік тәсілі, стереотиптік таным тәсілдерінің тиімділігі дәлелденді.