Asilikten İtaate Bir Osmanlı Mutasarrıfının Serencamı: Receb Luma

Bu makale, 18. yüzyılda Osmanlı idaresi altındaki Balkan coğrafyasında eşkıya olarak adını duyurmaya başlayan Receb Luma’nın faaliyetlerine odaklanmaktadır. Dukakin sancağının Luma nahiyesinde doğan Receb Luma, faaliyetlerini söz konusu bölgede yoğunlaştırmıştır. Çalışmanın amacı, Osmanlı toplum düzenine zarar veren bir asinin cezalandırılması hususunda devlet aygıtının aldığı tedbirleri, tedbirlerin etkili olup olmadığını ve nihayetinde eşkıyalık hareketlerinin bastırılıp bastırılamadığını incelemektir. Çalışmanın kapsamını 18. yüzyıl Osmanlı Balkan coğrafyası oluştururken burada, kaynaklara yansıyan örneklerden yola çıkılarak Receb Luma’nın sebep olduğu ya da dolaylı şekilde içerisinde yer aldığı hadiselere yer verilmiştir. Öte yandan, Osmanlı Devleti’nin bölgede kamu düzenini sağlayabilmek adına aldığı tedbirlere değinilmiştir. Yönetim, başlangıçta asiyi cezalandırmaya çalışarak hayli geniş bir bölge dâhilindeki idarecileri bu konuda sorumlu kılmıştır. Ancak kendisi, istenilen netice elde edilemeyince hadisenin daha fazla sürmesinin önüne geçilebilmesi ve hareketlerinin bertaraf edilebilmesi düşüncesiyle Köstendil sancakbeyliği göreviyle devlet hizmetine alınmıştır. Osmanlı idaresinin, askeri güç kullanarak kontrol altına alamadığı bir asiyi idari görev vererek itaat altına alması takip edilen politika bağlamında dikkat çekicidir. Yönetimin onu, nüfuz bölgesini oluşturan Dukakin’in yerine Köstendil’de görevlendirmesi bir diğer stratejik hamledir. Nitekim etki alanının uzağında görevlendirilerek Receb Luma’nın gücü kırılmaya çalışılmıştır. Receb Luma, izlenen stratejinin başarıya ulaşmasıyla otoriteye zarar veren hareketlerini terk ederek devlete boyun eğmiştir. Sergilediği itaat sayesinde de ilerleyen süreçte sırasıyla Selanik, Arnavut İskenderiyesi ve Dukakin sancakları mutasarrıflığı görevlerine getirilmiştir. Receb Luma vakası, özelde Dukakin sancağında genelde ise Osmanlı sınırları dâhilinde meydana gelen eşkıyalık hareketlerinin bir örneği şeklinde zuhur etmiştir. Devletin onu bağışladığını göstermek için görev vermesi de aslında farklı dönemlerde görülen alışılmış bir yönetim tarzının tekrarını teşkil etmiştir. Böylece eşkıyalık faaliyetlerine karışan kişilerin idam edilmemeleri/edilememeleri halinde devlet hizmetinde istihdamları ve itaatlerinin sağlanması süreci bir örnek olarak bu çalışmada ele alınmak suretiyle Osmanlı asayiş çalışmalarına, incelenen vakayla katkı sağlanması amaçlanmıştır.