Geen verlichtende publieke sociologie zonder wetenschappelijke kwaliteit

Meer verlichtende publieke sociologie – volgens het recent uitgebrachte advies van de Nederlandse Sociologische Vereniging zou dat de koers moeten zijn die vakgenoten, sociologieafdelingen en vooral universitaire bestuurders moeten inslaan om het evenwicht binnen de discipline te herstellen. Het is goed dat een beroepsvereniging haar rol als aanjager van een inhoudelijke discussie over de kwaliteit van de beoefening van haar vak serieus neemt, en er staan zonder meer verstandige dingen in het advies: observaties over de toegenomen wetenschappelijke reputatie van de Nederlandse sociologie, over de perverse prikkels die uitgaan van het huidige beoordelingsstelsel en zijn eenzijdige indicatoren, en over de nodige verbindingslijnen tussen fundamenteel onderzoek en ‘het publieksbereik’. Toch bekroop me nadat ik het advies een aantal keer had herlezen een onbehagen, waarvan ik in begin niet goed wist waar het vandaan kwam. Er staan immers toch alleen opmerkingen in die je hoort toe te juichen als goede vakgenoot en verantwoordelijke wetenschapper? Wie kan er nu voor perverse prikkels zijn, tegen een sociologie die ook een publieke rol speelt? Mijn onbehagen heeft met drie uitgaanspunten in het advies te maken. Ten eerste met het sterk vertekende beeld dat het advies van de huidige toestand van de discipline schetst; ten tweede met de eenzijdige manier waarop in de NSV-nota het bijna gelijktijdig verschenen KNAW-advies wordt verwerkt; en ten derde met het verwrongen ideaalbeeld dat het advies van de gelouterde discipline, haar wetenschappers en afdelingen schetst.