Stygmatyzacja osób chorych i osób z niepełnosprawnościami

DEFINICJA POJĘCIA: Stygmatyzacja związana z chorobą i niepełnosprawnością to proces społeczny (lub związane z nim doświadczenie osobiste) charakteryzujący się wykluczeniem, odrzuceniem, winą lub dewaluacją, który jest skutkiem doświadczania lub uzasadnionego przewidywania niekorzystnego społecznego osądu osoby lub grupy utożsamianej z jakimś szczególnym problemem zdrowotnym. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Prekursorami koncepcji stygmatyzacji są socjolodzy, którzy wspólnie z psychologami społecznymi wypracowywali jej podstawy teoretyczne i metodykę badań. W tekście omówiono model piętna społecznego Goffmana, modele stygmatyzacji odwołujące się do psychologii ewolucyjnej Kurzbana i Leary’ego oraz Neuberg i współp., jak też funkcje stygmatyzacji w ujęciu Phelan i współp. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Podział na choroby psychiczne i somatyczne ma charakter umowny, mimo to chorzy psychicznie spotykają się z mniej przychylnymi reakcjami społecznymi niż chorzy somatycznie. W zrozumieniu przyczyn tego zjawiska pomaga analiza wymiarów stygmatyzacji: możliwości ukrycia piętna, przebiegu procesu stygmatyzacji, stopnia zakłócenia interakcji społecznych, źródeł piętna, właściwości estetycznych i postrzeganego zagrożenia. REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Nierówne traktowanie i wykluczenie z pełnego udziału w życiu społecznym osób chorych i osób z niepełnosprawnościami to przejaw rażącej niesprawiedliwości społecznej. Stygmatyzacja skutkuje zmniejszeniem ich szans życiowych – obniżeniem statusu socjoekonomicznego, opóźnieniem podejmowania leczenia, narażeniem na przewlekły stres. Z tych powodów ostatnia część tekstu poświęcona jest refleksji i rekomendacjom dotyczącym podejmowania działań antystygmatyzacyjnych.