Od kolekcji judaików do wystaw syjonistycznych

Dla religijnych Żydów w czasach średniowiecznych i nowożytnych sztuka – w rozumieniu zachodnioeuropejskim – stanowiła rzecz nieistotną i zbędną dla życia, gdyż tradycyjny judaizm, przestrzegając drugiego przykazania dekalogu mojżeszowego, odrzucał jej istnienie jako przedmiotu adoracji i „zachwytu” (Ks. Wyjścia 20:4). W religijnym kręgu kulturowym, sztukę i twórczość rozumieć można tylko w kontekście rzemiosła artystycznego, a jej charakterystyczną cechą jest aspekt symboliczny i dekoracyjny. Ponadto, brak w kręgach religijnych koncepcji autonomii dzieła i jego kontemplacji oraz definicji kreacji artystycznej. Niemniej jednak, już od średniowiecza (XII wiek) istnieje zwyczaj gromadzenia eksponatów religijnych w synagogach, a od XVII wieku datuje się działalność pojedynczych kolekcjonerów judaików. Na przełom XIX i XX wieku przypada początek działalności ruchu syjonistycznego, w którego programie – na wzór europejski – sztuka miała już być elementem budowania nowej tożsamości (Żydów), a kolekcje dawnych judaików włączono w ten proces. Odtąd zakładano więc pełne wykorzystanie sztuk wizualnych do celów tzw. promocji syjonizmu i jego postulatów, a także podjęcia debaty o roli, funkcji i możliwościach oddziaływania sztuk wizualnych. W ramach syjonizmu zatem, dokonano nie tylko przewartościowania teorii sztuki (i jej powszechnej adaptacji), ale przede wszystkim zaprzęgnięto ją do określonych celów i projekcji postulatów nawołujących do kształtowania odrębności narodowej, syjonistycznej świadomości. Można więc powtórzyć za Kalmanem Bland’em, iż „To, co komplikuje argumentację żydowskiego aikonizmu, to późno-dziewiętnastowieczny syjonizm”. Należałoby też dodać za Stevenem Fine’m, że: „Izrael rozpoczyna przygodę ze sztuką dopiero w stuleciu syjonizmu”.