Chairs and networks. Surrealist exhibitions in Poland

Historical Surrealist exhibitions were performative events, demonstrating a specific world view by means of a space viewed as superior to the objects presented within it. Surrealist shows, like other exhibitions-installations, valued experience above representation and directed the viewer’s perception by affecting the senses on many levels. Not many Polish exhibitions fully implemented this model, yet there were at least a few that adopted certain features of the French shows, applying a visual apparatus that referenced the original. Never quite as radical as their precursors, they used ways of shaping the space that emphasised their Surrealist origins. In this article, I discuss Polish exhibitions which had properties suggesting their following the tradition of Surrealist displays. My primary focus is on architecture, rather than the tenor of the artworks presented within it. The article examines a 1947 exhibition of Adam Marczyński’s drawings, hosted by the Young Artists and Scientists Club, as well as the Wystawa sztuki nowoczesnej put on show in the following year at the Palace of Fine Arts in Kraków. I take into account the context of political propaganda exhibitions which also attempted to embrace Surrealism, Jerzy Kujawski’s 1957 exhibition at the Krzywe Koło Club during the Thaw, as well as the Wystawa popularna (1963) and the Wystawa malarstwa Erny Rosenstein (1967). Adam Marczyński and Jerzy Kujawski’s shows were designed by Marian Bogusz, the other displays by Tadeusz Kantor. In this paper, I also discuss another parallel with historical Surrealist exhibitions – Polish anti-colonial exhibitions. key words: Surrealism, André Breton, Adam Marczyński, Jerzy Kujawski, exhibition architecture, Tadeusz Kantor, Marian Bogusz Historyczne wystawy surrealistyczne były wydarzeniami performatywnymi, demonstrującymi określony światopogląd przez przestrzeń pełniącą funkcję nadrzędną względem prezentowanych w jej ramach obiektów. Wystawy surrealistyczne, podobnie jak inne wystawy-instalacje, stawiały doświadczenie ponad reprezentację, kierowały percepcją widza, działając na wielu poziomach na zmysły. W historii polskiego wystawiennictwa trudno szukać realizacji, które w pełni realizowałyby ten model, jednak można wyodrębnić przynajmniej kilka wydarzeń, które przejęły pewne cechy wystaw francuskich, operując aparatem wizualnym nawiązującym do pierwowzoru. Nigdy nie były w swoim charakterze tak radykalne, w zamian za to przejmowały określone elementy kształtowania przestrzeni akcentujące surrealistyczny rodowód. W artykule omawiam zorganizowane w Polsce wystawy, które wykazują cechy zbliżające je do tradycji ekspozycji surrealistycznych. Skupiam się przede wszystkim na architekturze, bardziej niż wydźwięku prezentowanych w jej ramach pracach. W artykule przyglądam się wystawie rysunków Adama Marczyńskiego z 1947 roku, zorganizowanej w Klubie Młodych Artystów i Naukowców, a także o prezentowanej rok później Wystawie sztuki nowoczesnej w krakowskim Pałacu Sztuki, uwzględniam kontekst politycznych wystaw propagandowych, w ramach których również pojawiły się próby włączenia surrealizmu, odwilżową wystawę Jerzego Kujawskiego w Klubie Krzywego Koła w 1957 roku oraz Wystawę popularną (1963) i Wystawę malarstwa Erny Rosenstein (1967). Wystawy Adama Marczyńskiego i Jerzego Kujawskiego zaprojektował Marian Bogusz, pozostałe realizacje – Tadeusz Kantor. W tekście uwzględniam również innego rodzaju paralelę z historycznymi wystawami surrealistycznymi – polskie wystawy antykolonialne. słowa kluczowe: surrealizm, André Breton, Adam Marczyński, Jerzy Kujawski, architektura wystaw, Tadeusz Kantor, Marian Bogusz