ETHEM BARAN’IN KURMACA ESERLERİNDE ANKARA

Günümüz Türk edebiyatının önemli isimlerinden Ethem Baran, (d. 1962) ilk edebiyat ürünlerini lise öğrencisi iken Hisar dergisinde yazdığı hikâyelerle vermiştir. Aynı dergide desenleri de yayımlanan Baran, uzun yıllar resimle meşgul olmuş, çeşitli resim sergilerine katılmıştır. Aslen Yozgat doğumlu olan yazarın Ankara’da daimi yaşaması üniversite okumak için gelişiyle başlar. Şehrin gecekondu mahallelerinde, öğrenci evlerinde geçen bu senelerin izlerini çeşitli metinlerinde anlatır. Onun metinlerinin hemen tamamı otobiyografik kurmacaya dayanır. Kendi ifadesiyle hayalinde yarattığı taşra kasabalarında geçen hikâyeler onun üniversite senelerine kadar yaşadığı Yozgat’tan derin izler taşır. Üniversite sonrasında memuriyet için gittiği Ağrı’daki senelerini de Yarım romanında kurgulamıştır. Emanet Gölgeler Defteri romanı ise Ankara edebiyatı bağlamında okunacak en zengin metinlerinden biridir. Burada üniversite yıllarını, Ankara’da oturduğu gecekondu mahallesini, mahalle sakinlerini romanlaştırmıştır. Hikâyelerine dağılan otobiyografik unsurlarda da ilk gençliğinin arkadaşlıklarını, sinema alışkanlıklarını, hikâyeler yazan genç bir sanatçı olarak az da olsa edebiyat muhitleri ve edebiyat dergileri ile olan irtibatını metinlerine taşımıştır. Türkçenin, dil kullanımın son derece yüksek bir titizlikle işlendiği bu metinlerde şehirler ve özellikle Ankara realist edebiyat anlayışının bütün katılığı ile karşımıza çıkar. Bu metinlerde Ankara’nın gündelik karmaşası içerisinde yoksulların, yalnızların, iradesine hâkim olamayanların sığındığı, kendilerini avuttuğu mekânlar, alışkanlıklar, şehrin bütün kokuları ve gürültüleri arasında anlatılır. Bu sebeple Ethem Baran’ın kahramanları yoksulluk, yalnızlık ya da iradesizliklerini kalabalıklar içerisinde sergilemek zorunda kaldıklarından bu metinlerde mekân sokaklar, çarşılar, meyhaneler, meydanlar, caddeler gibi kalabalık yerlerdir. Burada Ankara’nın gecekondu mahalleleri, burada yaşayan insanların gündelik hayatı, kadın-erkek münasebetleri, şehrin merkezine doğru yaklaştıkça sinemalar, lokantalar, sokak satıcıları, minibüs, otobüs durakları, sebze halleri, genelevler karşımıza çıkar. Ethem Baran, Ankara’nın anıt değeri taşıyan, meşhur, turistik ya da sembolik mekânlarının uzağında Ankara’ya sonradan gelmiş, şehre yoksulluk içerisinde tutunmaya çalışan insanların hikâyelerini yazar. Bu makalede Ethem Baran’ın üç romanı, sekiz hikâye kitabı incelenerek yazarın kurmaca metinlerinde Ankara’nın nasıl yer aldığı gösterilmeye çalışılacaktır. Yazar, ilk gençlik yıllarından bu yana Ankara’da yaşamakta ve hem hikâyelerinde hem de romanlarında Ankara’nın mekân ve insan unsurlarını özellikle anlatmaktadır. Bunu yaparken taşra-merkez ayrımını tümden reddettiği göz önüne getirilirse Ankara’nın yazardaki varlığının topografik bir bütünlük olmaktan çıktığı görülür. Ethem Baran, evrensel insanı anlatmanın peşindedir. İnsanın büsbütün mahalli, folklorik bir unsur olduğu iddiasına şüpheyle yaklaşır. Bu sebeple Ankara onun edebiyatında taşranın bir şubesi olarak yer almaz. Edebiyatını var edebileceği, poetikasını biçimlendirebileceği bir mekân olarak Ankara, Ethem Baran’a insan ve çevre imkânı sunar. Burada Ethem Baran’ın Ankara ile ilk karşılaşması, bu şehri özel bir dikkatle yazma arzusundan bahsedilecek, onun taşra ve merkez edebiyatlarına bakışı ortaya konacak, eserlerinde geçen mekânların insan unsuru ile beraber nasıl işlendiğine ve kendi tabiri olan “Ankara herifi” tipine bakılacaktır.