Keşif ve Tamirat Defterleri Işığında Akkirman Kalesi’nin Tahkimi (XVIII. Yüzyıl)

Turla Nehri kıyısında ve Karadeniz hinterlandında bulunan Akkirman kalesi, tarihi Boğdan coğrafyasının en stratejik ve müstahkem mevkilerindendi. II. Bayezid’in 1484 yılındaki Boğdan seferiyle Osmanlı idaresine girmişti. Stratejik ehemmiyeti sebebiyle, bilhassa XVIII. yüzyılda Osmanlıların Rusya ile giriştiği savaşlarda, fonksiyonel olarak önemli bir üs haline getirilmişti. Bu bağlamda müteaddid defalar bakım ve yenileme işlemlerine tabi tutulmuştu. Değişen sınırlar, Osmanlı tahkimatlarının modernizasyon sürecine anlamlı bir ivme kazandırmıştı. Dolayısıyla Akkirman kalesi, zikredilen yüzyılın son çeyreğinden itibaren yoğun bir tahkim sürecine girmişti. 1792 yılından sonra da yabancı mühendisler, kalenin modernizasyon sürecinde istihdam edilmişti. Mevzubahis tahkim faaliyetlerinin incelenmesi, hem askeri hem de fiziki manada şehrin yapısal değişiminin anlamlandırılmasına katkı sunmaktadır. Bu çalışmada Akkirman’daki inşaat süreci, Osmanlı arşivlerinde zengin içeriklere sahip keşif ve tamirat defterleri dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Ayrıca kalenin tahkimat yapısını bilimsel bir çalışmada konu edinen, Osmanlı arşivlerinde tespit edilmiş bir şehir planı mevcut değildir. Ukrayna ve Rusya’daki arşivlerden tespiti mümkün olan kale planları ise yurt dışında arkeoloji, sanat, mimari ve askeri tarih çalışmalarına kaynak teşkil etmiştir. Mevcutlarından farklı yeni bir Akkirman kalesi planı, tarafımızdan tespit ve zikredilen birincil kaynaklarla birlikte tetkik edilmiştir. Dolayısıyla bu makale, kalenin hem modernizasyon süreci hem de yeni proje-planın teşhiri çerçevesinde Akkirman’a dair yapılan ilmi çalışmalara katkı sağlamayı amaçlanmaktadır.