Analysis on the lyric of Mongolian tsoor-long song “Bogd Chinggis”

The author selected the song ‘Bogd Chinggis’ from Mongolian extended songs tsoor and analyzed the collected version of these songs for their lyrical and poetic structure, guided by the principle of taking into account the ritual purpose. The Mongolian tsoor song is an integral part of the Mongolian extended song. This song is performed by several singers, some of them create a unique khuumii sound as a background for the melody, and one of them sings solo on this background. Finally, everyone sings ‘turlеg.’ The researchers believe that the long tsur song is performed during palace ceremonies. For the purpose of methodology, the author conducted a structural study using a computer program that counts words and lyrics in the lyrics of the song. The results of the study showed that,  1. The extended tsoor song ‘Bogd Chinggis’ is believed to have originated from the main form of Avgi, Avgi khoshun in Inner Mongolia and was adapted in neighboring Mongolian ethnic groups as the extended song of Arhorchin, Zuu-Ud and Udzemchin. 2. The author selected 7 main versions of the text of this song, compared them with relevant legends and hypothesized that the song could have been a ceremonial song that opened a wedding feast associated with alcohol consumption in the Chinggis Khan era. The author confirmed some words and lines of the song with this hypothesis.   “Богд чингис” хэмээх цоорын дууны шүлэгт хийсэн ажиглалт   Хураангуй: Монгол уртын дууны судалгаанд зан үйлийн учир зориулалтыг харгалзах зарчмыг баримтлан монгол цоор уртын дуунаас “Богд Чингис” дууг сонгон авч цуглуулсан хувилбаруудад үгийн болон шүлэг зүйн задлан шинжилгээ хийжээ. Цоор уртын дуу нь монгол уртын дууны нэгэн бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд олуул дуулахдаа дуучдын нэг хэсэг нь хоолойн өвөрмөц дуугаралт гарган дэвсгэр өнгө болгож, энэ өнгөн дээр нэг нь гоцлон дуулна. Эцэст нь бүгдээр түрэн хөгжөөж дуулна. Судлаачид цоор дууг ордны ёслолд дуулдаг хүндэтгэлийн дуулах хэлбэр гэж үздэг. Чингэхдээ монгол уртын дууны шүлгийн судалгааны тоймыг дурдаж, тэдгээрийн онолын чиг баримжааг авсан байна. Аргазүйн хувьд, тус цоор дууны шүлгийн бичвэрт үг, текстийн тооцоолол хийдэг программыг ашиглан бүтэц зүйн судалгаа хийхийг зорьжээ. Судалгааны үр дүнд,  1. “Богд Чингис” цоор дуу нь аялгууны хувьд Авга, Авга нарын үндсэн хэлбэрээс эх авч хөрш зэргэлдээ Ар хорчин, Зуу-Уд, Үзэмчин аялгуу гэсэн монгол угсаатны бүлгүүдэд хувилбарлан орсон гэж үзжээ. 2. Тус дууны шүлгийн 7 гол хувилбарыг сонгон зэрэгцүүлж, холбогдох домогтой уялдуулан үзэж тус дуу нь найрын дууны агуулга хэлбэртэй боловч Чингис хааны үеийн архи сархдыг хэрэгдэх ёстой холбоотой, хурим найрыг нээдэг засал домын чанартай дуу байсан байж болзошгүй гэдэг таамаглал дэвшүүлж дууны зарим үг, мөрийг баталгаа болгож   Түлхүүр үг:  уртын дуу, цоорын дуу, Чингис хааны тухай дуу, шүлэглэл, хувилбар