Het stelsel van de erkende havenarbeid in België : tussen wal en schip?

De decennialange juridische desinteresse in de bijzondere wijze waarop de “Wet Major” van 8 juni 1972 de aanwerving en tewerkstelling van de havenarbeiders organiseert, contrasteert met het economisch belang van de Belgische zeehavens, zijnde essentiële infrastructuren van ons land die bovenal zorgdragen voor de overzeese bevoorrading van ons land en het hinterland Europa. Aanvankelijk ging onze focus naar de remediëring aan deze problematische kennisleemte. Het wettelijk stelsel van de erkende havenarbeid laat zich inderdaad niet doorgronden, laat staan legitimeren, zonder een doorgedreven analyse van het waarom en hoe daarvan. Net dit laatste werd lopende dit onderzoek almaar belangrijker. Dit heeft alles te maken met de toegenomen Europese druk op het stelsel. Dit verklaart waarom er een bevraging van de houdbaarheid daarvan bijkwam. Gelet op de jurisprudentiële eisen voor een rechtvaardiging van een beperking van een verdragsvrijheid, werd daartoe getoetst hoe de bovenal reglementaire implementatie van het stelsel zich tot de ratio legis ervan verhoudt en aan de eisen die het primaire Unierecht aan de beiden stelt. Ter dichting van de geschetste onderzoekskloof werd achtereenvolgens in kaart gebracht 1) hoe het stelsel is ontstaan, 2) welke doelstellingen (van algemeen belang) de wetgever ermee nastreeft, 3) welke de basisprincipes zijn die hij daartoe vastlegt, en 4) hoe de reglementaire uitwerking daarvan daartoe bijdraagt. Daarbij ging bijzondere aandacht naar de onderbelichte dagelijkse aanmeldingsplicht van de havenarbeiders en alles wat daar, inzonderheid op het vlak van hun sociale bescherming, uit volgt. Hoewel de Belgische havenarbeidswetgeving voortaan nog uitsluitend de veiligheid tot doel mag hebben, is zij minstens evenzeer bedoeld om de havenarbeiders-dagloners van het contingent de vastheid van betrekking te waarborgen. Deze komt met de combinatie van hun wettelijke voorrang aan havenarbeidstaken en de vergoeding bestaanszekerheid. Dit houdt verband met de door het Hof van Justitie miskende concurrentiedoelstelling van deze wetgeving, hetzij de rationele, moderne en deskundige exploitatie van onze zeehavens. Daartoe wordt per havengebied een afgesloten werfreserve van kwalitatieve én uiterst flexibel inzetbare arbeidskrachten aangehouden. Anderzijds wees ons onderzoek ook uit dat de lex specialis staat of valt met de structurele instabiliteit van de havenarbeidsmarkt. De geviseerde prognose omtrent de houdbaarheid daarvan mondde dan ook uit in een pleidooi voor de dienovereenkomstige bijstelling van de reikwijdte ervan. Uit zijn aard zal zulks gepaard gaan met een decasualisatie van het gros van de havenarbeid. Benevens een reeks kleinere cosmetische ingrepen, is het vooral deze facelift waaraan “de oude dame” zich zal moeten gewagen, wil zij niet tussen wal en schip vallen.