AN EXAMINATON ON SÜRMELİ BEY AND TELLI SENEM STORY IN THE CONTEXT OF TRANSITION FROM FOLKTALES TO NOVEL

Türk edebiyatında destanla roman arasında yer alan tür halk hikâyeleridir. Halk Hikâyelerinin konuları kahramanlık ve aşk olmak üzere ikiye ayrılır. Kahramanlık hikâyeleri, bir nevi destanın hikâyeye dönüşmüş şeklidir de denilebilir. Asıl konu kahramanlık olsa da aşk esaslı olarak bu tip hikâyede her zaman yer alır. Aşk konusu hâkim olanlarda ise gurbet, hasret, ayrılık, yalan, iftira gibi entrika içeren unsurlar sıklıkla geçer. Aşka bağlı unsurların geçmesi daha çok yerleşik hayata geçmiş insan duygularının yansımasıdır. Hikâyeler, hikâyeci âşık gibi anlatıcılar tarafından sohbet ortamlarının hâkim olduğu kahvehane gibi mekânlarda geleneksel anlatımla, yeri geldiğinde saz çalıp söylenerek icra edilirler. Halk hikâyeleri zaman içerisinde az sayıda da olsa önce el yazması olarak yazılmış sonra da basit resimlendirilmiş taş baskı olarak basılmıştır. Cumhuriyetle birlikte şehirleşme ve buna bağlı olarak da sosyal hayatta icracıların azalmaya başlaması hikâyelerin yeniden düzenlenerek basılmasına neden olmuştur. Latin harfleriyle yarı resimlendirilmiş olarak basılan bu hikâyelerin bir kısmı daha gerçekçi bir yapıya bürünmüştür. Sürmeli Bey ile Telli Senem hikâyesi de bu tarz hikâyelerden birisidir. Konusu itibariyle aile içi ilişkileri ele alan bir aşk hikâyesidir. Bu çalışmada amaç halk hikâyesinden romana geçiş bağlamında Sürmeli Bey ve Telli Senem hikâyesinin anlatı yapısı, buna bağlı olarak epizotları ve buradan hareketle de motiflerini tespit etmektir. Bu tespitte metin merkezli halkbilim kuramlarından Tarihi-Coğrafi Fin Okulu içerisinde temel araştırma birimi olan S. Thompson’un motif-indexi esas alınmıştır. Yapılan çalışma sonucunda hikâyede sosyal hayatta sıklıkla yer alan motiflerin bulunduğu görülmüştür. Diğer halk hikâyelerinin çoğunda bulunan olağanüstü unsurların bir yer hariç yer almadığını ve bu gerçekçi bir yapısıyla geleneksel halk hikâyeleri ile modern roman/hikâye arasında bir geçiş eseri olduğu tespiti yapılmıştır.