Pazarlama Anlayışının Ürün Odaklılıktan Anlam Merkezliliğe Dönüşümü: Modeller, Yaklaşımlar ve Etik Boyut

Amaç: Bu araştırmanın amacı, pazarlama kavramının tarihsel gelişimini ürün merkezli modellerden insan ve anlam odaklı yaklaşımlara doğru geçiş bağlamında incelemek ve modern pazarlama uygulamalarında etik, ahlaki ve toplumsal sorumluluğun artan önemini tartışmaktır. Yöntem: Çalışmada yöntem olarak kapsamlı bir literatür taraması yürütülmüş; Pazarlama 1.0–5.0 dönüşümü, pazarlama karmasının 4P’den 7P’ye ve ardından 8P/9P gibi genişletilmiş modellere dönüşümü ile NAIDAS tekniği çok boyutlu olarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Bulgular, geleneksel ürün odaklı yaklaşımların tüketicilerin değerlerini, ihtiyaçlarını ve deneyimsel beklentilerini kapsamakta yetersiz kaldığını; buna karşılık insan ve anlam merkezli pazarlama stratejilerinin güven, şeffaflık ve sürdürülebilirlik ilkeleriyle uyumlu, daha tutarlı sonuçlar ortaya koyduğunu göstermektedir. Ayrıca Kaizen felsefesinin sürekli iyileştirme ve etik öz denetim unsurlarıyla modern pazarlama stratejilerine önemli bir katkı sunduğu gözlemlenmektedir. Sonuç: Sonuç olarak pazarlama, yalnızca ekonomik bir faaliyet olmaktan çıkmış; tüketiciyle değer temelli, etik ve toplumsal faydayı gözeten bütüncül bir ilişki yönetimi alanına dönüşmüştür. Bu dönüşüm, özellikle dijitalleşme ve yapay zekâ temelli pazarlama pratiklerinin hız kazandığı günümüz koşullarında daha da kritik bir önem taşımaktadır.