18. Yüzyılda Mankalya’da Bir Müteşebbis: Zahire Mübaşiri Yeniçeri Serdarı Genç Ali Ağa

Karadeniz kıyı yerleşimlerinden olan Mankalya’da yaşayan Zahire Mübaşiri Yeniçeri Serdarı Genç Ali, Mankalya, Köstence ve Karaharman iskelelerinde hububat tacirine yönelik han, mahzen ve dükkân işletmeleriyle ön plana çıkan bir girişimciydi. Bu işletmeler merkeze gelen tacirden yararlanma üzerineydi. Kır üzerinde söz hakkına sahip olma iddiasını iltizam sözleşmeleriyle sağladı. Dahası nüfus yoğunluğu az olan Mankalya’da daha fazla kâr elde edeceği hayvan çiftliklerine sermaye ayırdı. Böylece merkezde ve köylerde tam bir otorite haline geldi. Ancak bu durum devlet için kaygı konusu olduğundan ölüm cezasına çarptırılarak girişimciliğinin önü kesildi. Bu çalışma İstanbul’a hububat sevkinden sorumlu yeniçeri serdarı bir zahire mübaşirinin klasik Osmanlı askerî ve iktisadî düzeninin taşrada değişmesiyle ortaya çıkan fırsatlardan yararlanmasına odaklanmaktadır. Zahire Mübaşiri Yeniçeri Serdarı Genç Ali Ağa’nın hububat ve hayvancılık ticareti ile iltizam sözleşmeleriyle servet sahibi olmasını irdeleyen çalışma bir girişimcinin ortaya çıkmasındaki saikleri göstermekte, devlet görevlisi olarak görevinin verdiği kudretten yararlanıp servetini korumaya ve artırmaya yönelik çabasına kulak kabartmaktadır. Ayrıca Genç Ali vergi vermeyen bir sınıfın devletle bağlaşmasının nasıl sağlandığına ve güç odaklarının merkeze bağlanarak susturulmasına bir örnek oluşturmaktadır.