An Lu-Shan Köroğlu Mu?

Kuramsal olarak destanların; a) toplum ve milletin maşeri vicdanında derin etki ve iz bırakan tarihî ve sosyal olayların ve bu olaylarda başrol alan kahramanların yüceltilmesi, b) bu olay ve kahramanların iddia-lize edilerek farklı dönem ve kültürel çevrenin özelliklerine göre uygun biçimde adapte edilmesi, yeni masal ve destan motifleriyle zenginleştirilmesi ve sözlü ortamda bölgeden bölgeye ve kuşaktan kuşağa nakledilmesi, c) güçlü bir şairin sözlü gelenekteki olay ve kahramanlarla ilgili efsane, rivayet ve destan parçalarını bir araya getirip destancılık geleneği ve mantığı çerçevesinde yeniden yorumlayıp işlemesiyle oluştuğunu biliyoruz. Bu bağlamda düşünüldüğünde, Göroğlu / Köroğlu destanı da ilk olarak toplum ve milletin maşeri vicdanında derin etki ve iz bırakan bir tarihî ve sosyal olaya dayanmış olmalıdır. Acaba An Lu-shan ve maceraları Göroğlu / Köroğlu destanı için bir ilk model ve çekirdek olay olabilir mi? Makale-mizde ele aldığımız konu budur. An Lu-shan 安禄山 M.S. 8. yüzyılda Çin’de yaşamış, 755 yılında Tang Hanedanlığı (618-907)na karşı isyan etmiş, imparator Xuan Zong /Şuan Zong'u tahtından edip Luo Yang'da kendi Büyük Yan devletini kurmuş bir Türk’tür. Edwin G. Pulleyblank Çince An Lu-Shan adının Soğdca Roxśan / Rokhshan "parlak" sözcüğünün Çincedeki söyleniş biçimi olduğunu ileri sürünce, An Lu-shan ile Ali Ruşen / Ruşen Ali / Ruşen / Rauşan / Rövşen / İrişvan adlarıyla da bilinen Köroğlu arasında bağlantı kurulmaya başlamıştır. An Lu-shan adı “parlak” anlamındaki Sogdca Roxśan / Rokhshan sözcüğüne dayan-dırılmakta ise de, bize göre, bu adın aslı Türkçe Alyaruk tan gelmektedir. Çünkü An Lu-shan’ın Türk ve şaman olan annesi daha sonra Sogd olduğu ileri sürülen An Yan-yan ile evlenince, Türkçe Alyaruk adı Sogdcalaştırılarak Alroşan / Alruşen olmuştur. Bu ad fonetik, morfolojik ve semantik yönden bazı değişim ve dönüşümlere uğrayarak Çincede Ya Luo-shan, A Luo-shan ve An Lu-shan şeklinde kaydedilmiştir. Çin tarih kayıtları incelendiğinde, gerçekten An Lu-shan’ın adı, doğumu, karakteri, aşk macerası, evlatlıkları, körlüğü ve mücadele serüveni ile Türk destanları, özellikle Göroğlu / Köroğlu arasında büyük koşutlukların bulunduğu görülür. Çin tarih kayıtlarına göre, An Lu-shan acımasız, zalim, kurnaz ve hırsızdır. 20 yaşın-dayken koyun çalmış ve yakalanarak idam cezasına çarptırılmıştır. An Lu-shan'ın İmparator Xuan-zong'un hatunu Yang Gui-fei ile yasak ilişkisi söz konusudur. An Lu-shan bu hatunla olan ilişkiyi kullanarak birçok kapıyı açmıştır. An Lu-shan'ın macera dolu bir yaşamı vardır. 755 yılında Tang imparatoruna karşı isyan başlatmış, 756 yılında Luo-yang’a saldırarak Büyük Yen Devleti'ni kurmuş ve kendini imparator ilan etmiştir. İlerleyen yaşlarında görme yetisinini kaybetmiştir. Bu koşutluklar An Lu-shan ile Köroğlu arasında ciddi bir ilişkinin olduğunu gösterir. Veriler ışığında şunu söylemek mümkündür ki, An Lu-shan’ın tarihi kişiliği Göroğlu / Köroğlu karakterinin ilk modelini oluşturmaktadır. An Lu-shan’ın macerları da Köroğlu destanı için çekirdek olay niteliğindedir. Bu ilk model ve çekirdek olay Türk destan geleneği ve mantığı çerçevesinde anlatıcı ve halk muhayyilesi tarafından işlenmiş, farklı coğrafya ve kültürel çevrelerin özel-liklerine göre yeniden yaratılmıştır