Tonkin (Vietnam)’daki Le-Trinh Döneminde Diarşi Sistemi Üzerine Bir İnceleme (17.-18. Asırlarda)

Dang Ngoai (Tonkin)’deki Le-Trinh Hükümeti’nin diarşi sistemi, 17.-18. asırlarda Vietnam tarihinde uygulanan bir devlet yönetim tarzıdır. Bu yönetim biçiminde aynı zamanda aynı toprakta hem Kral hem Lord ile birlikte Le Kralı’nın sarayı ve Trinh Lordu’nun divanı olmak üzere ikili olarak teşkil edilen bir kamu idare yönetimi uygulanmıştır. Bu çalışma Le-Trinh dönemindeki diarşi sistemini tanıtmayı ve incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla öncelikle diarşinin menşei ve tarihteki bazı ikili hükümet teşkilatı tipleri genel bir bakış açısıyla ortaya konmuştur. Daha sonra, Dang Ngoai’nin 16. asırda Le-Trinh diarşisinin ortaya çıkışına neden olan tarihi süreç değerlendirilmiştir. İlave olarak, Le Kralı’nın sarayındaki devlet teşkilatı ve Trinh Lordu’nun divanındaki hükümet teşkilatı da etraflıca incelenmiştir. Yukarıda belirtilen çerçeve dahilinde makalede Le-Trinh dönemi diarşisinin temel özelliklerinin yanı sıra bu devlet teşkilatı tipinde Le Kralları ve Trinh Lordları arasındaki ilişkiler de ele alınmıştır. Le-Trinh dönemindeki diarşinin özellikleri kısaca şu şekilde ifade edilebilir: iki hükümdarlı yönetim tipi; iktidar ortaklığı; sorumlu iktidarın paylaşımı; Kralın Lordluğa impartorluk yetkisi vermesi ve Trinh Lordlarının Le Krallarına yardımcı hali; despotik askeri tip.