Kutadgu Bilig ve Atabetü’l-Hakayık’ta Cömertlik - Cimrilik Kavramları Üzerine Bir Değerlendirme

Kutadgu Bilig ve Atabetü’l-Hakayık, İslami dönem Türk edebiyatının ilk yazılı örneklerinden biri olması açısından, Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir. İki eser de toplumsal değerlere ışık tutması, insanlığa ve topluma öğütlerde bulunması ve nasihatleriyle gelecek nesillere yol göstermesi bakımından hem Türk Dili edebiyatı hem de Çağdaş edebiyat için önemli kaynaklar arasındadır. Bu çalışmada, erken İslami dönem eserlerinden olan Kutadgu Bilig ve Atabetü’l-Hakayık’ta geçen cömertlik ve cimrilik kavramları ele alınmıştır. Kutadgu Bilig ve Atabetü’l Hakayık’a baktığımızda cömertliği ifade etmek için başvurulan sözcüklerin ortak olduğunu görmekteyiz: aḳı, aḳılıḳ, aḳı bol-. Cimrilik için ise Kutadgu Bilig’de saran, saranlıḳ, saran bol-; Atabetü’l-Hakayık’ta baḫıl ve baḫıllıḳ sözcükleri tanıklanmıştır. Temelinde “telkin” etme ya da bir başka deyişle nasihatte bulunma amacı olan bu iki eserde, şairlerin, anlatmak isteyeceği şeyi daha etkin bir hale getirmek için bu kavramları ikili karşıtlıklar oluşturarak işledikleri görülmektedir. Kutadgu Bilig’de yer alan aḳı- saran, aḳılıḳ- saranlıḳ, aḳı bol-. - saran bol- yapıları; Atabetü’l-Hakayık’ta ise aḳı- baḫıl/baḫil ve aḳılıḳ- baḫıllıḳ/baḫilliḳ yapıları ikili karşıtlıkları oluşturmuştur. Yukarıda bahsi geçen sözcüklerin şairler tarafından ne şekilde işlendiği, beyitler aracılığıyla okuyucuya sunulmuş, bunun yanısıra sözcüklerin kökenlerine dair yolculuklarına da yer verilmiştir.