EBU’L-ULÂ MARDİN’İN “MUHTELİT MAHKEMELER” BAŞLIKLI YAZISI UYARINCA KARMA MAHKEMELER VE YABANCI HÂKİM TAYİNİ KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ

Osmanlı Devleti’nde Tanzimat sonrası dönemde adliye teşkilâtı bakımından birçok yenilik yapılmıştır. Bu dönem aynı zamanda çok sayıda sıkıntıyı da beraberinde getirmiştir. Bu çalışmada Osmanlı’nın son dönem hukukçularından Ebu’l-ulâ Mardin’in karma mahkemeler ve yabancı hâkim tayini ile ilgili görüşlerine yer verilmiştir. Bu görüşler kendisinin bizzat kaleme aldığı, Sırât-ı Müstakîm adlı dergide “Muhtelit Mahkemeler” başlığıyla yayınlanan makalesi çerçevesinde ele alınmıştır. Ayrıca çalışmada kısaca Ebu’l-ulâ Mardin’in hukukçu kimliği ve karma mahkemelerin gelişim süreci ile ilgili bilgiler de yer almaktadır. Karma mahkemeler ve yabancı hâkim tayini konusunu devletin bağımsızlığı noktasından ele alan Mardin, konunun kapitülasyonların genişlemesi ve devletin kapitülasyon politikası bağlamında değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmiştir. Ayrıca mahkeme hâkimlerinin resmî dile hâkim olmalarının önemini vurgulamıştır. Bu doğrultuda görüşlerini altı madde hâlinde sıralayan Mardin, karma mahkemelerin, devletin bağımsızlık hakkını ihlâl etmesi, toplumun ihtiyacı ile uyumsuz olması, uygulanma imkânının bulunmaması, toplumun şeref, haysiyet ve millî sevgisi itibarıyla başvurulamaz olması, yabancılara verilen imtiyazları genişletmesi, yabancılara verilen imtiyazlar konusunda devletin geçirdiği tarihî devirler bakımından son dönemin ihtiyaçlarına zıt olması nedenleriyle yargı teşkilâtında bulunmalarının uygun olmadığını beyan etmiştir.