Kur’an’ı Muhafaza Kurumları: Mektep, Dârülhuffâz ve Dârülkurrâlar (Amasya Örneği)

Kur’an-ı Kerîm, Allah Teâlâ’nın kıyamete kadar muhafazasını bizzat üstlendiği son ilahi kitaptır. Kur’an, bu muhafazanın gereği olarak ilk vahiyden itibaren Hz. Peygamber ve bazı sahâbîler tarafından tamamen, bazıları tarafından ise kısmen ezberlenmiş, bir taraftan çeşitli malzemeler üzerine yazılarak tespiti yapılmış, bir taraftan da ibadetler için lüzumlu bir unsur kılınarak müminlerin ibadet, inanç, ahlak ve ictimâî yaşamlarına ilk sırada kaynaklık etmesi sağlanmıştır. Âyette verilen garantinin bir sonucu olarak, ilk inen âyetlerden itibaren on beş asırdır ezberlenerek ve yazılarak zamanımıza kadar gelen Kur’an nüshaları arasında mütevâtir denilen kesin haber aktarımıyla gelmesinden dolayı bir fark bulunmamaktadır. Bu sebeple tahrif ve tağyire uğramadan, orijinâl hâliyle muhafaza edilebilen tek kitabın Kur’an olduğu konusunda Müslümanların icmâsı vardır. Belirtilen bu orijinalliğin temelinde Hz. Peygamber’in ilk vahiyden itibaren ayetlerin muhafazası hususundaki muazzam gayreti vardır. O, Kur’an’ın muhafazası için ilk anlardan itibaren hıfz yöntemini, yaklaşık beş yıllık zaman dilimi sonrasında da hıfz yöntemine maddi unsur olarak eklediği kitabet yöntemini kullanarak Kur’an’ı muhafaza için gereken tedbirler konusunda son derece hassas davranmıştır. Mekke’de kendi evi ve Dâru’l-Erkâm bünyesinde yapılan bu hıfz ve kitabet faaliyeti, Mescid-i Nebevî’nin avlusunda kurduğu Suffe bölümüyle zirveye ulaşmıştır. Hz. Peygamber tarafından başlatılan bu muhafaza geleneği, sahabe ve sonrakiler tarafından dârulkur’ân, dârülhuffâz ve dârülkurrâ gibi isimlerle anılan çeşitli kurumlarca büyük bir gayretle devam ettirilmiştir. Bu araştırmada mektep, dârülhuffâz ve dârülkurrâ kurumlarının tarihsel süreci ve işleyişleri hakkında bilgi verilip özellikle Osmanlı Devleti’nin önemli merkezlerinden olan Amasya’da bulunan örneklerinin tespit edilmesi ve bunların gelecek nesillere aktarımı amaçlanmıştır. Araştırma, kıraat ilmi ve İslam eğitim tarihiyle ilgilenenler için kapsamlı bilgiler vermesi, içeriğinin yapılacak çalışmalara örneklik teşkil etmesi, hıfz ve kırâatla ilgili önemli bir konuyu içermesi ve çalışma konusu bölge hakkında daha önce kırâat alanıyla ilgili mustakil bir çalışmanın olmaması açısından önemlidir. Araştırmada nitel araştırma metodu, özellikle de tarihsel araştırma metodu kullanılmıştır. Bu kurumların, tarih boyunca kuruluş amaç ve fonksiyonlarına en üst düzeyde ulaştıkları, günümüz hafızlık ve kırâat müesselerine nüve teşkil ederek Kur’an’ı muhafazada başrol oynadıkları ve Amasya’da bulunan örneklerinin de şehrin ilmî hayatında önemli yerlerinin olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak Kur’an’ı muhafaza kurumları olan mektep, dârülhuffâz ve dârülkurrâlar dünyanın çeşitli yerlerinde ve özellikle araştırma konusu olan Amasya’da Kur’an’ı koruma ve gelecek nesillere aktarma misyonlarını yerine getirip halefleri olan Kur’an Kursları ve Kıraat Merkezleri gibi benzerlerine miraslarını naklederek örnek olmuşlardır.