Osman Nuri Ergin'in İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Din Öğretimi Politikaları Eleştirisi Üzerine Bir Değerlendirme

Bu çalışma Osman Nuri Ergin’in İTC’nin din eğitimi politikalarına yaptığı eleştirilerin tarihsel gerçeklere ve pedagojik esaslara ne kadar uygun olduğunu netleştirmeyi amaçlamaktadır. Nitel bir yaklaşımla tarihi durum çalışması desenine uygun yürütülen çalışmada doküman analiz yöntemi ile başta Ergin’in “Maarif Tarihi” olmak üzere çeşitli eğitim tarihi eserleri incelenmiştir. Çalışmada Öğretim dili, yabancı dil, medreselerin ıslahı, batılılaşma, laiklik, temel ve yükseköğretimde din eğitimi gibi temalar üzerinden Ergin’in İTC’nin din eğitimi politikalarına yaptığı eleştiriler ele alınmıştır. Bulgular, Ergin’in din eğitimi alanındaki reform girişimlerinde Cumhuriyet dönemi ile İTC de dâhil olmak üzere Osmanlı son dönem reformlarını mukayese ederken meseleleri doğrusal tarih/tekâmüliyet denebilecek bir yaklaşımla ele aldığını, laiklik ve Batılılaşma gibi süreçlere indirgediğini göstermektedir. Ergin’in doğrudan din öğretimi ile ilgili olmayan “ilk mekteplerde öğrenim” ve “yabancı dil olarak Batı dillerinin öğrenilmesi” meselelerini de o günkü eğitimin dinî karakterli bir eğitim olmasına bağladığı görülmektedir. Bütün bunlardan hareketle Ergin’in Cumhuriyetin ilk dönemlerinde örgün ve yaygın din öğretimini kısıtlayıcı girişimleri haklılığını ispatlama çabasında olduğu izlenimi doğmaktadır. Medreselerin ıslahı, Batılılaşma ve laiklik gibi meselelerde İTC hükümetlerine ve aydınlarına yaptığı eleştirilerde dönemsel farklılıkları göz ardı ettiğinden dolayı Ergin’in bir çeşit anakronizme düştüğü söylenebilir. Bunun yanında onun eleştirilerinde bazı iddialarının tarihsel gerçekliklerle uyuşmadığı, bazılarında ise kastının net olmadığı, açıklamalarının muğlaklıklar içerdiği görülmektedir.