İSLAM İLİMLERİNDE ARGÜMANTASYONUN İMKÂNI

Bu çalışmada kullanılan yöntem, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde şekillenmiştir. Çalışmanın temel amacı, İslam ilimlerinde argümantasyonun imkânını metodolojik olarak ortaya koymak ve klasik mantık anlayışı ile modern argümantasyon teorilerini karşılaştırmalı bir biçimde incelemektir. Önce çağdaş dönemde “argümantasyon” kavramının ne anlama geldiği ve mantık disipliniyle ilişkisi açıklanacaktır. Ardından, istidlâl, delil, burhânî kıyas ile çağdaş dönemdeki argümantasyon arasındaki bağ belirlenip, İslam düşünce geleneğindeki âdâbü’l-bahs ve’l-münazara konusu, söz konusu bağ bakımından incelenecektir. Bu noktada İslam düşüncesindeki örneklem, es-Semerkandî’nin görüşleri olacaktır. Âdâbü’l-bahs ve’l-münazara disiplininin işleyişi, istidlâl ve burhân kavramlarından farklı bir özellik göstermektedir. Öte yandan onun bu yönüyle modern argümantasyon teorilerinden farklı bir yol ve yönteme sahip olduğu söylenebilir. Bununla birlikte çalışmamızda çeşitli mantıksal örnekler sunarak modern dönemdeki argüman ve argümantasyon teorilerinin İslam ilimlerinde uygulanabileceği ileri sürülecektir. Bunun temel nedeni şudur: Argümantasyon, her şeyden önce, farklı iddiaları temellendirmek için sürekli ihtiyaç duyulan bir araçtır. Çünkü bu, hangi görüşlerin diğerlerine kıyasla daha güçlü olduğunu anlamamıza imkân sağlar. Tüm görüşler eşdeğer değildir; bazı sonuçlar sağlam gerekçelerle desteklenebilirken, bazıları daha zayıf temellere dayanır. Bu nedenle farklı sonuçlara ulaşabilmek için argümanlar ortaya koymalı ve ardından bu argümanların ne kadar güçlü olduğunu değerlendirmeliyiz. Argüman ayrıca bir başka sebeple de gereklidir: İyi temellendirilmiş bir sonuca ulaştığımızda, argümantasyon teorileri bize bu sonucu açıklama ve savunma imkânı verir. Güçlü bir argüman yalnızca sonucu tekrar etmekle kalmaz; aynı zamanda başkalarının kendi düşüncelerini inşa edebilmeleri için gerekçeler ve kanıtlar sunar. Bu nedenle argümantasyon teorilerinin İslam ilimleri için değerli bir araç olduğu söylenebilir. Dolayısıyla bunun bir yöntem olarak ele alınması gerektiği kanaatindeyiz.