İMPARATORLUK’TAN CUMHURİYET’E BİR ENTELEKTÜELİN PORTRESİ: FAİK SABRİ DURAN

Bu yazı entelektüel kavramını ve entelektüelin sosyal rolünü ulus kurucu dinamiklerin ışığında ele almaya çalışacaktır. Edward Said ve Antonio Gramsci’nin tanımladığı bağlamda entelektüelin toplumsal rollerini teorik bir çerçeve olarak ortaya koyduktan sonra Osmanlı-Türk siyasal hayatından bir örnek ele alınarak konu tartışılacaktır. Özellikle İmparatorluk’tan ulus devlete geçiş döneminde, iki siyasal dönem, iki ideoloji ve iki zihniyet arasında köprüler kurmuş olan Faik Sabri Duran’ın (1882-1943) bir entelektüel olarak portresine ve eserlerine bakılacaktır. Duran’ın hem Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde ve hem de Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında ürettiği coğrafya anlatılarını analiz edilecektir.  Duran’ın idareci, yazar ve eğitimci vasıfları ile toplumsal dönüşümlere yön veren mevkilerde bulunmasından dolayı ulus inşa sürecindeki önemi irdelenecektir. İmparatorluk ulus devlet mantığına bürünürken coğrafyanın bir akademik disiplin olarak kuruluşu, Duran’ın ve kuşağının katkısı,   iktidar ve entelektüel ilişkisi bağlamında değerlendirmeye alınacaktır.