Muhammed Tayyib Okiç’in Kur’ân ve Tefsîr Anlayışı

Muhammed Tayyib Okiç, 1902’de Bosna Hersek’in Tuzla şehri Graçanitsa kasabasında doğmuş; önce Saraybosna Okruzna Medresesi ile İslâm Hukuku ve İlâhiyat Mektebi’nde eğitim görmüş, sonra da Zagreb Üniversitesi’nin Latin Dili ve Edebiyatı Fakültesi’nden mezun olmuştur. Bilâhare aynı üniversitenin Hukuk Fakültesi’nde eğitime başlamış, ancak eğitimini Belgrad Hukuk Fakültesi’nde tamamlamıştır. Daha sonra da Sorbonne Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nden, Şark Dilleri Okulu’ndan da Türk, Arap ve Fars Dili ve Edebiyatı bölümlerinden diploma almıştır. Son olarak Paris Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde doktora yapmış ancak tezini yayımlayamadığı için doktor unvanını kullanamamıştır. Tayyib Okiç, Tunus Zeytûne ve Belgrad Üniversite’lerinde çalışmış, ülkemizde ise toplamda 27 sene olmak üzere, önce Ankara’da İlahiyat Fakültesi’nde sonra da Konya ve Erzurum’da Yüksek İslam Enstitülerinde İslâm Tarihi, Hadîs ve Tefsîr dersleri vermiştir. Tayyib Okiç, hiç evlenmemiş olup 09 Mart 1977’de Erzurum’da vefât etmiştir. Vasiyetine binâen Saraybosna’da defnedilmiş olan Okiç’in kabri Bare Mezarlığı’ndadır. Tayyib Okiç’in eserleri incelendiğinde 10’a yakın dil bildiği anlaşılmakta; Tefsîr, Hadîs, İslâm Hukuku alanlarındaki ihtisasının yanı sıra Dilbilim, İslâm tarihi, halk müziği ve folklörü, İslâm ve Batı felsefesi, Hristiyanlık ve mezhepleri ile arşiv alanlarında da birikimi olduğu anlaşılmaktadır. Okiç’in ülkemizde verdiği derslere dâir hazırladığı ders notları bilâhare kitap olarak da yayımlanmıştır. Buna göre Merhûm Okiç’in Kur’ân ilimleri ve tefsîr ilmi sahasında “Tefsir Notları” adıyla hazırladığı çalışma; ilki 1965, ikincisi 1966, üçüncüsü de 1979’da olmak üzere teksîr usûlü ile çoğaltılmış; önce “Tefsir ve Hadis Usulünün Bazı Meseleleri” (1995) sonra da “Tefsir ve Hadis Ders Notları” (2017) adı altında ve hadîs notları ile birlikte basılmıştır. Müellif, eserin “Tefsir usulü” adı verilen ilk bölümünde; tefsîr, Kur’ân, vahiy, vahyin geliş şekilleri, sûre, âyet, mekkî-medenî sûre ve âyetler ile sûre ve âyetlerin tertîbi, nüzûl sebepleri, nesh, kırâat, Kur’ân’ın okunması, yazılması, cem’i ve teksîri, çeşitli dillerdeki tercümeleri, Kur’ân’ın tekrarları, yemînleri, emsâlleri, garîbleri, mübhemleri, müşkilleri, mecâzları, muhkem ve müteşâbihi ve fezâili gibi Tefsîr Usûlü’nün temel kavram, konu ve meselelerini ele almıştır. Merhûm Tayyib Okiç’in hadisçiliği ve hadis çalışmaları dışında bugüne kadar tefsirciliği ve tefsir çalışmaları hakkında pek çalışma yapılmamıştır. Bu çalışma, Muhammed Tayyib Okiç’in adı geçen eserinin her iki baskısını da merkeze alarak, ancak diğer tüm eserlerini de incelemek sûretiyle, onun Kur’ân ve tefsîr anlayışını incelemek ve bu konudaki eksikliği bir nebze de olsa gidermek amacındadır.