The Status of Femininity in Refik Halid Karay’s Story Yatık Emine

Millî Edebiyat Dönemi yazarlarından olan Refik Halid Karay, roman ve öykü başta olmak üzere yergi, anı ve kronik türde kaleme aldığı yapıtlarla tanınan bir yazın insanıdır. Yazarın yalın ve duru bir Türkçeyle kaleme aldığı ve adıyla özdeşleşen Memleket Hikâyelerinde Türk aydını ve hükümet tarafından unutulmuş Anadolu insanının yaşamı anlatılır. Bu kitapta yer alan Yatık Emine isimli öykü Refik Halid Karay’ın çok tartışılan ve ses getiren öykülerinden biridir. Öyküde bürokrasi, memuriyet, kadın ve sürgün izlekleri din, vicdan, ahlak olguları üzerinden düşkün bir kadın odağında ele alınır. Yazar kadını toplumsal cinsiyet kalıplarının ona biçtiği rollerin önyargılarla kesişmesi düzleminde yansıtır. Öyküde kökleşik değerlerin öngördüğü biçimde aileye bağlı, özverili, namuslu bir kadın idealize edilir. Toplumsal ahlak kavramına eleştiri getiren öyküde namus kavramı doğrudan kadının iffetine bağlanırken, kadının cinselliği toplumsallaşan bir kavrama dönüşür. Felaketlerin ve yaşanan olumsuzlukların sebebi ve sorumlusu olarak görülen düşkün kadın imgesi olarak vücut bulan öykünün başkişisi Emine, yalnızca sosyal dışlanmışlığa uğramakla kalmaz maruz kaldığı sözel ve fiziksel şiddete de boyun eğer. Öyküde eril hakimiyet güç ilişkisiyle güçlendirilirken, ikincil konuma itilen kadın öğrenilmiş bir çaresizlikle toplumsal cinsiyetin öngördüğü biçimde yaşamaya itilir. Yazar ekonomik, psikolojik, sözel ve fiziksel şiddeti fahişe kadın imgesiyle haklı gösteren ve/veya meşrulaştıran eril düşünce sistemini sosyal, yasal ve ahlaki açıdan eleştirir. Öykü böylesi bir sosyal sorunu yüzyıl öncesinden kadın ve kadın sorunlarının yazında görünür kılınmasına katkıda bulunmasıyla ayrıcalıklıdır.