REFİK HALİD KARAY’IN 2000 YILIN SEVGİLİSİ ROMANINDA METİNLERARASI İLİŞKİLER

Metinlerarasılık, her metnin kendisinden önce yazılan metinlerin bir terkibi olduğu ya da içerik ve yapı bakımından onlarla ilişkisi bulunduğu görüşüne dayanır. Metin merkezli bir kuramdır ve ele alınan metnin diğer metinlerle temasının hangi yöntemlerle ve bağlamlarda yapıldığını tespit etmeyi amaçlar. Terim olarak ilk defa Bulgar asıllı Fransız edebiyat teorisyeni Julia Kristeva (d. 1941) tarafından 1966 yılında ortaya atılmıştır. Bununla birlikte hem kuram hâline gelmeden hem de postmodern söylemle şekillenmeden önceki süreci de kapsamaktadır. Dolayısıyla da dünya edebiyat tarihini ve geçmişten bugüne kaleme alınan bütün eserleri ilgilendiren bir kavramdır. Türk edebiyatının önemli isimlerinden Refik Halid Karay’ın (1888-1965) 1954 yılında yayımladığı 2000 Yılın Sevgilisi romanı, referans aldığı kaynakların çeşitliliği, içeriği ve niteliği bakımından metinlerarasılık kuramına göre incelenmeye en uygun metinlerden biridir. Yazar, “yarı tarihî roman” olarak nitelendirdiği bu eserin “Parmis ile Tamara”, “Ali Pars ile Zerrintaç” başlıklı ikinci ve üçüncü bölümlerinde Roma ve Selçuklu olmak üzere iki farklı devri panoramik denilebilecek bir bakış açısıyla anlatır. Bu anlatımı ise kurgusal olarak birçok başka edebî, tarihî ve bilimsel kaynakla destekler. “Fahir ile Güldal” ve “1950-3950” başlıklı birinci ve dördüncü bölümlerde aktüel zaman anlatılmasına rağmen aynı durum çeşitli bağlamlarda devam ettirilir. Bu çalışma “Giriş”, “Refik Halid Karay’ın 2000 Yılın Sevgilisi Romanında Metinlerarası İlişkiler” ve “Sonuç” olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. “Giriş” bölümü “Metinlerarasılık Kavramı” ve “Refik Halid Karay’ın Romancılığı ve 2000 Yılın Sevgilisi Üzerine Bir Değerlendirme” başlıklarıyla iki kısma ayrılmıştır. İlk başlıkta genel olarak metinlerarasılık kavramından, diğer başlıkta ana hatlarıyla Refik Halid Karay’ın romancılığından ve 2000 Yılın Sevgilisi’nden bahsedilmektedir. Romanın metinlerarası ilişkiler bağlamında incelendiği ana bölüm, “Refik Halid Karay’ın 2000 Yılın Sevgilisi Romanında Metinlerarası İlişkiler” adlı bölümdür ve “Açık Alıntı Yöntemiyle Kurgulanan Metinler”, “Gizli Alıntı Yöntemiyle Kurgulanan Metinler”, “Anıştırma Yöntemiyle Kurgulanan Metinler” başlıklarından meydana gelmektedir. Bu kısımdaki her bölümün başında, kullanılan yöntem ve tekniklerle ilgili kısaca bilgi verilmiştir. “Sonuç” kısmında ise hem romanda metinlerarasılık noktasında tespit edilen malzeme üzerinden birtakım yargılara varılmış hem de metinlerarasılık kapsamında değerlendirilmeyen eserlerin isimleri söz konusu edilmiştir.