ALEVİLİKTE HAC VE KÂBE TASAVVURU

Bu çalışma, hac ve Kâbe kavramlarının zahiri ve bâtıni boyutlarını Alevilik bağlamında ele almaktadır. Çalışma kapsamında, Alevilikte ritüelistik bir formdan ziyade içsel bir tekâmül süreci olarak tasavvur edilen hac ve Kâbe kavramları çerçevesinde oluşan semantik alan sembol okuma aracılığıyla yorumlanmıştır. Sembollerin yorumlanması ve anlamlandırılmasında bağlamsal analiz tercih edilmiş, Alevi-Bektaşi metin yaratıcılarının dil ve terminolojisine sadık kalınmış ve geleneğin anlamsal tutarlılığını ve bütünlüğünü örneklendirmek için metinler arası karşılaştırmalar kullanılmıştır. Alevi-Bektaşi klasik kaynakları arasında yer alan Buyruklar, Makâlât, Velâyetnâmeler ve Hacı Bektaş Veli’ye isnat edilen eserler ve yol ulusu olarak kabul edilen Hak âşıklarının şiirleri üzerinden yürütülen incelemede, hac ve Kâbe kavramlarının “müminin kalbi Beytullah” hadisi ve bu hadisten mülhem ortaya çıkan tasavvufi yaklaşım çerçevesinde, Allah’ın insanın gönlünde tecelli etmesine vesile olan bir tekâmül sürecinin tasavvur edildiği tespit edilmiştir. Yapılan tasavvufi sembolik okumalar, Alevi inanç sisteminde dört kapı öğretisi çerçevesinde zahir ve bâtın ilişkisinin bir bütün olarak ele alındığını, Aleviliğin hac ve Kâbe anlayışında “tevhid” nazariyesinin merkezi konumda olduğunu göstermiştir. Velâyetnâmelerdeki menkıbevi anlatıların mürşidin gönlünü Kâbe bilme, gönül yapma ve insanı ilahi hakikatin aynası olarak görme gibi sembolik temalar üzerinden bâtıni hac ve Kâbe anlayışını somutlaştırdığı, bu durumun Alevi-Bektaşi âşık ve şairlerinin şiirlerinde çok daha belirgin olduğu görülmüştür. Alevi inanç sisteminde hac, fiziksel bir yolculuğun ötesinde, nefsin arınması, gönül Kâbe’sinin imarı ve Hak’ta fena bulma süreci olarak değerlendirilmiş, bunun neticesi olarak da Aleviliğin hac ve Kâbe tasavvuru özelinde bâtıni, yani insanın iç âlemine yönelik anlayışının zahiri olanı kuşatan bir tasavvufi öğreti inşa ettiği sonucuna varılmıştır.