Tefsir Tarihi Açısından İbn Battûta’nın Seyahatnâmesi

Bu çalışma, İbn Battûta’nın Rihle adlı seyahatnâmesini tefsir tarihi bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Seyahatnâmeler, yalnızca tarih ve coğrafya alanına değil, aynı zamanda oluşturuldukları dönemin sosyo-kültürel, ilmî ve dinî yapısına da ışık tutan özgün kaynaklardır. Bu yönüyle Rihle, İslamî ilimlerin gelişim süreci içinde tefsir tarihi açısından dikkate değer anlatımlar sunmaktadır. Çalışmada üç ana başlık altında bir analiz yapılmıştır. İlk olarak, İbn Battûta’nın doğrudan veya dolaylı olarak temas kurduğu ya da bilgi aktardığı müfessir ve kıraat âlimlerine dair anlatımlar ele alınmıştır. Bu çerçevede Ebû Abdullah, Fahreddin Rîgî, Kurtubî, Alâeddin Konevî ve İbn Teymiyye gibi şahsiyetler değerlendirilmiştir. İkinci olarak, Hz. Osman, Hz. Ali ve Zeyd b. Sâbit’e nispet edilen mushaflar, bu mushafların mevcudiyetleri ve muhafaza edildikleri yerlerin yanı sıra onlara yönelik halkın tutumunu yansıtan bilgiler ele alınmıştır. Halkın mushafa yönelik koruma, dua ve teberrük gibi uygulamaları da analiz edilmiştir. Son olarak, Übey b. Ka‘b ve Zeyd b. Sâbit gibi sahabilerin medfun olduğu iddia edilen yerler üzerinden dönemin tefsir anlayışı bağlamında çıkarımlarda bulunulmuştur. Çalışma kapsamında, Rihle’de geçen anlatımlar klasik kaynaklarla karşılaştırılarak tarihsel güvenilirlik açısından eleştirilmiş; İbn Battûta’nın gözlemci kimliği ve ilmî altyapısı dikkate alınarak değerlendirmelerde bulunulmuştur. Nitel araştırma yöntemine dayalı bu analizde metin incelemesi, literatür taraması, karşılaştırmalı analiz ve gerektiğinde narratif çözümlemelere başvurulmuştur. Sonuçta, İbn Battûta’nın Rihle adlı eserinin yalnızca bir seyahatnâme olarak değil, tefsir tarihi ve mushaf kültürü açısından da değerli bir kaynak niteliği taşıdığı görülmüştür. Bu yönüyle çalışma literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmakta ve seyahatnâmelerin İslamî ilimler bağlamında ne tür veriler sunabileceğine dair bir bakış açısı ortaya koymaktadır.