1958 Irak Darbesi’ne Politik Ekonomik Perspektiften Bakmak

Öz : İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası sistem hem toplumların yaşam biçimleri hem de devletler arasındaki ilişkiler bakımından önceki dönemlere göre farklılıklar göstermiştir. Nitekim savaş sonrası ABD’nin dış politikalarında değişikliğe gidilmiş ve Monroe Doktrini’nden vazgeçilmiştir. Özellikle 1945 sonrası aktif yayılmacı, emperyalist politikaları takip etmiş olan Sovyetler Birliği, uluslararası sistemde ve politikalarda belirleyici ve yön veren güçlerden biri haline gelmiştir. Bunun sonucunda çift kutuplu sistem olarak adlandırılan Soğuk Savaş Dönemi de başlamıştır. Sovyetler Birliği’nin komünizm fikrini dünya geneline yayma gayesine karşın ABD, çevreleme politikaları ile uluslararası politikaya doktrin ve ideoloji unsurlarını getirmiştir. Sovyetler Birliği’nin yayılmacı politikalarına karşı olan devletler ABD’nin liderliğindeki Batı Bloğu’na yönelmiş bu durum sonucunda, Batı ve Doğu Bloğu olarak iki blok ortaya çıkmıştır. Soğuk Savaş döneminde sömürgecilik büyük oranda ortadan kalkmıştır ve Üçüncü Blok, Üçüncü Dünya ya da Bağlantısızlar Bloğu denilen yeni güçler uluslararası politikada yerini almıştır. Nitekim yine bu dönemde ekonomi daha da önemli bir hale gelmiştir. Siyasal kuvvet dengesi, güvenlik, barış konularıyla ilgilenen dünya devletleri bu dönemde ekonomik kalkınma ve daha iyi bir yaşam düzeyine kavuşma gibi konulara yönelmiştir. İki blok arasında yaşanan, bu yarış dünya devletlerinin ideolojilerini ve dış politikalarını oldukça etkilemiştir. Bu yarış, sadece politikalar alanında kalmamış ekonomi, uluslararası ticaret, finansal sistemler ve krizlere kadar oldukça kapsayıcı alanlara yayılmıştır. Ayrıca Irak’ın dünya petrol üretim ve ticaretinde sahip olduğu önemli konum nedeni ile ülkede oluşacak herhangi bir kriz veya istikrarsızlığın dünya ekonomisini de etkileyeceği açıkça ortadadır. Öyle ki Irak, Türkiye’nin komşusu olarak da bölgesel güvenlik ve strateji açısından öneme sahiptir. Bu bağlamda Irak-Türkiye ilişkileri, uluslararası sistemde iki blok tarafından da mercek altına alınmıştır. Özellikle ABD’nin Irak, Lübnan ve Ürdün; Sovyetler Birliği’nin de Suriye ve Mısır üzerindeki etkisi Türkiye-Irak ilişkilerindeki dış politikanın şekillenmesinde rol oynamıştır. ABD’nin öncülüğünde ve Türkiye’nin girişimiyle oluşturulan Bağdat Paktı ile bölgede denge ve istikrar sağlanmak istenmiş olsa da 1958 Irak Darbesi ile bu Pakt başarısız olmuş ve yeni adıyla dönüşüme uğramıştır. Bu bilgiler ışığında bu makalede Bağdat Paktı sonrası 1958 Irak Darbesi ile değişen bölgesel ve uluslararası sistemin Türkiye-Irak ilişkilerine etkisi incelenecektir.