KAFKAS GÖÇLERİNİN ETKİLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME; MUHACİR ÇOCUKLAR VE ÇİÇEK HASTALIĞI (1864-1909)

Çiçek hastalığı, enfeksiyon hastalıkları arasında önemli bir yer tutmakta olup, ciltte kabartılar ve şiddetli ağrılar gibi çeşitli belirtilerle kendini göstermektedir. Çiçek hastalığı klinik olarak ilk kez 10 yy.’da Rhazes tarafından tanımlanmıştır. Salgınlar yüzyıllar boyunca tüm dünyada milyonlarca insanın ölümüne neden olmuştur. Örneğin 8. yy.’da Avrupa’da yılda tahminen 200.000-600.000 arasında insan yaşamını yitirmiştir. Salgınlara bağlı ölümlerin çoğu çocuklarda (özellikle bebeklerde) görülürken, çocukluk çağındaki ölümlerin 1/3’ünün nedeni çiçek hastalığı olmuştur. Bu çalışmada, muhacirlik kavramı bağlamında çiçek hastalığı ele alınarak, küresel yansımaları ve Osmanlı topraklarına yayılması incelenmiştir. 1864-1909 yılları arasında göçlerin nerelerden yapıldığı ve hangi topluluklardan meydana geldiği ortaya konulmuş, muhacirler için oluşturulan kurumlardan özellikle tahaffuzhaneler ve göçmen kamplarının oluşumundan bahsedilmiş ve burada yürütülen faaliyetler incelenmiştir. Göç sonrasında muhacirler için kararlaştırılan iskân bölgeleri hakkında bilgi verilerek çiçek hastalığı taşıyan muhacir çocuklar ile ilgili Osmanlı Devleti’nin aldığı önlemler araştırılmıştır. Özellikle Kafkasya’dan göç eden Çeçen, Çerkes, Livane, Batum ve Sibirya muhacirlerinin çocuklarında görülen çiçek hastalıklarına uygulanan tahaffuzhanelerdeki karantinalar ve hastalığın yayılmamasına ve iyileştirilmesine yönelik uygulamalar, arşiv belgelerine dayanılarak ortaya çıkarılmıştır. Bu bağlamda, Osmanlı yönetiminin göçmen sağlığına yönelik stratejileri ve uygulamaları detaylandırılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden arşiv tarama metodu kullanılmıştır. Çalışmanın temel kaynağını Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri belgeleri oluşturmuştur. Ayrıca Literatür taranarak Kafkas göçleri ve Osmanlı’da çiçek hastalığının çocuklarda tezahürü hakkındaki konumuza katkı sunacak evvelki çalışmalardan istifade edilmiştir.