The New Religious Movements Theory of Rodney Stark

Bu makalede Rodney Stark’ın dinsel hareketler teorisini ve teoriye katkılarını ortaya koymaya çalıştık. Onun dinsel hareketlerle ilgili tartışmalara en önemli katkısı, kilise-sekt tipolojisini gerilim kavramı aracılığıyla analiz etmesi ve tartışmaya yeni bir hareket çeşidi olarak kültleri dâhil etmesidir. Stark, kültlerin tarihsel bir dinsel oluşumla bağlantısının olmadığı tespitinden yola çıkarak, bu hareketleri yeni dinler bağlamında ele alır. Bazı sosyal bilimcilerin yeni dinleri, sekt olarak isimlendirmesini de eleştirir. Zira sektler, kendisinden önceki bir dinsel gelenekle teolojik ve sosyolojik bağlara sahiptir. Dinsel bir hareketin sekt olarak adlandırılabilmesi için, başka bir dinsel oluşumdan ayrılan kişilerce kurulması gerekir. Bundan dolayı sekt terimi, sadece bir dinden kopan hareketler için kullanılabilir. Kültler ise, herhangi bir dinsel gelenekle sosyolojik ve teolojik bağlara sahip olmayan yeni dinsel oluşumlardır. Bu sebeple Stark, ayrılıkçı dinsel hareketlerin ortaya çıkış nedenlerinden hareketle geliştirilen teorilerin “yeni dinler”i açıklayamayacağını ileri sürer. Stark’ın analizinde kültler, hızlı toplumsal dönüşüm dönemlerinde müesses dinlerin zayıfladığı durumlarda ortaya çıkıp yayılır. Modern çoğulcu şehirler de kültlerin ortaya çıkıp kolaylıkla yayıldığı en önemli mekanlardır. Bu bağlamda Stark’ın teorik bakış açısı, günümüz yeni dini hareketlerinin anlaşılıp yorumlanmasını sağlayacak kavramsal araçları bünyesinde taşır.