İnhisarlar İdaresi Umumi Müdürlüğü’nün Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadelesi: Urfa İnhisarlar Tütün Atölyesi Müdürlüğü Örneği (1925-1950)

1925 yılında Reji İdaresi’nin lağvedilmesiyle birlikte Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde tütün alanında yeni bir dönem başlamıştır. 1923 yılında Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle birlikte millileştirme politikaları hız kazanmıştır. Millileştirme politikasının uygulandığı alanlardan biri de tütün ekonomisi olmuştur. Tütün ekonomisinde millileştirme politikasının uygulandığı illerden biri de Urfa olmuştur. 1883 ile 1925 yılları arasında Reji İdaresi’nin denetiminde olan tütün 1925 ile 1950 yılları arasında devlet tekeli olarak nitelendirilebilecek İnhisarlar Umumi Müdürlüğüne bağlı olan Urfa İnhisarlar Tütün Atölyesi Müdürlüğünün denetimine girmiştir. Bu bağlamda bu çalışmada müdürlüğün kuruluş süreci, tarihsel gelişimi, tütün ve sigara sektöründe meydana gelen kayıt dışı ekonomi faaliyetleri ele alınacaktır. Ayrıca Cumhuriyet’in ilk yıllarında hizmet veren Urfa İnhisarlar İdaresi Tütün Atölyesi’nin kaçakçılıkla mücadelesi ve ekonomiye olan yansımaları istatistiki veriler ışığında değerlendirilecektir. Konu incelenirken, Reji İdaresi’nden devlet inhisarına geçen tütünde kaçakçılık faaliyetlerindeki gelişmeler göz önünde bulundurularak hazineye olan katkısı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmada kaynak olarak Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Cerideleri, Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazetesi, yerel basın yayın organları, yazılı kitap, tez ve makaleler kullanılmıştır.