Ḳāḍī ‘Abdülcebbār’ın Mecûsîlik Algısı

Bu çalışma, Ḳāḍī ‘Abdülcebbār’ın Mecûsî geleneğine dair zikrettiği hususların bu dinin kutsal metinleri bağlamında bir karşılaştırmasını yapmaktadır. Özellikle el-Muġnī ve Tes̱bītu Delāʾili’n-Nubuvve adlı eserlerini merkeze alan çalışma, tanrı düşüncesinden peygamber anlayışına ve gündelik yaşama kadar çeşitli hususların Mecûsî dinî edebiyatında karşılığının olup olmadığını incelemektedir. Bilhassa tevhid ilkesi bağlamında diğer dinlerin tanrı anlayışlarını eleştiren Mu’tezilî kelam ekolünün güçlü simalarından olan Ḳāḍī ‘Abdülcebbār, düalizm eleştirisi çerçevesinde Mecûsîliği tenkit etmekte ve farklı düalist anlayışları tekil bir düşünce olarak resmetmektedir. Bunun yanı sıra Mecûsîlik hususunda kendisine ulaşan rivayetleri bir araya getirmektedir. Bu noktada Ḳāḍī ‘Abdülcebbār’ın bir araya getirdiği ve eserlerinde naklettiği rivayetleri bir eleştiriye tabi tutmadığı, tasnif etmediği ve bütüncül bir yaklaşımla Mecûsîlik konusunu ele almadığı görülmektedir. Bu çalışma, Ḳāḍī ‘Abdülcebbār’ın Mecûsîlik özelinde konuyu ele alış tarzını değerlendirmekte ve rivayetlerin Mecûsî dinî edebiyatıyla ne ölçüde örtüştüğünü incelemektedir. Böylelikle XI. yüzyılın Mu’tezilî alimlerinden Ḳāḍī ‘Abdülcebbār’ın Mecûsîlik algısının arka planı detaylandırılmaktadır.