XVI. YÜZYIL MOSKOVA SİYASETİ VE EDEBİYATINDA BİR KNEZ: VASİLİY İVANOVİÇ KOSOY (VASSİAN PATRİKEYEV)

XIV. ve XV. yüzyıllarda Rus toprakları Litvanya’dan kaçan knezlerin uğrak noktası olmuştu. Litvanya ile Rus knezlikleri arasında uzun süren savaşlar, çeşitli sınır değişimlerini beraberinde getiriyor; taraflar arasındaki etkileşim bazı soylu ailelerin saf değiştirmesine neden oluyordu. Bu saf değiştirmeler neticesinde Litvanya Büyük Knezi Gedimin’in torunları, yüzyıllar boyunca Rusya sahasına göç edip, Moskova Knezliği’nin hizmetine girdiler. Mistislavskiy, Trubetskoy, Belskiy gibi aileleri temsil eden bu knezler, Moskova idaresindeki Rurik tekeline son verdiler. Söz konusu aileler arasında en nüfuzlularından biri Patrikeyevler idi. Onlar da muhtelif dallara bölünerek, Moskova Knezliği iç ve dış politikasında etkili olan birçok knez yetiştirdiler. Vasiliy İvanoviç Kosoy’un dedesi Yuriy Patrikeyeviç ve babası İvan Yuryeviç Patrikeyev, bu knezler arasında en önemli iki isimdi. Askerî, idari, diplomatik ve hukuki alanda kabiliyetli olan bu iki zatın selefi olarak Vasiliy İvanoviç Kosoy ortaya çıktı. 1490’lı yıllarda kariyerine başlayan bu knez, askerî ve diplomatik alanda birçok başarıya imza atsa da ataları kadar talihli değildi. Nitekim XV. asrın son yılları, Patrikeyev ailesinin düşüşüne şahit oldu. Moskova siyasetinde yükselmeye başlayan bu genç knez, ailesinin düşüşünden nasibini aldı ve siyasetten menedildi. Büyük knez tarafından keşiş olmaya zorlandı ve hayatını bir manastırda sürdürmeye başladı. Buna rağmen mücadelesini edebi alana taşıyarak ailesinin parlak geçmişine layık olmayı başardı. XV. ve XVI. yüzyıl Rus edebiyatına damgasını vuran konular, dinî ve siyasi meselelerden müteşekkildi. Dönemin telifatı, manastırların toprak mülkiyeti, sapkınlıkla mücadele ve kilise-devlet ilişkileri gibi hususlara odaklanmıştı. Ekseriyetle din adamlarından oluşan müellifler, bahsi geçen konulara dair fikirler ürettiler. Vassian Patrikeyev adını alıp keşiş olmak mecburiyetinde kalan Vasiliy İvanoviç Kosoy da dönemin fikrî mücadelesinde kalemini eline aldı. Manastırların toprak mülkiyetine ve Yosif Volotskiy’e karşı ciddi eleştirilerde bulundu. Onun düşünceleri Moskova idaresi tarafından kabul görmüş olmalı ki 1509 yılında III. Vasiliy tarafından bağışlandı. Akabinde edebi mücadelesine devam eden müellif, Moskova Knezliği’nin iç politika dinamiklerinin ve rakiplerinin kurbanı oldu. Bu makalede, Vasiliy İvanoviç Kosoy’un siyasi, diplomatik ve edebi faaliyetleri incelenecek; bu faaliyetlerin Moskova Knezliği’nin iç ve dış politikasında etkileri değerlendirilecektir.