MİKROÇATLARIN DİAQNOSTİKA PROSESİNİN PROQRAM TƏMİNATI

Yüksək temperatur, təzyiq və kimyəvi aktiv mühitində işləyən neft-mədən və neft-emalı avadanlıqlarının boru xətlərində qısa istismar müddətindən sonra nasazlıqlar müşahidə olunur. Bu boru xətlərinin daxili səthində intensiv korroziya prosesi, yeyilmələr və çatlar əmələ gəlir və onlar sıradan çıxır. Boruları korroziya və digər təsirlərdən qorumaq məqsədi ilə onların daxilinə silisium örtüklər çəkirlər. Lakin bir müddətdən sonra örtükdə mikroçatlar yaranır. Bu mikroçatlar vaxtında aşkar edilmədikdə makroçatlara çevrilir. Boru örtüyündə çatların təyin edilməsi əsasən elektroqığılcım defektoskopu ilə yerinə yetirilir. Müasir tipli defektoskoplar yalnız makroçatları təyin edir və onun yerləşdiyi koordinatları aşkar etmək imkanı verir. Mövzunun aktuallığı onunla izah olunur ki, müasir dövrdə bir çox boru kəmərləri istehsal və istismar zamanı sıradan çıxaraq böyük iqtisadi itgilərlə nəticələnir. Belə hallarda defektləri vaxtından əvvəl aşkar etmədikdə yaranan mikroçatlar makroçatlara çevrilərək sıradan çıxar. Yaranan mikroçatları vaxtında aşkar etmək və onun həndəsi parametrlərini təyin etməklə borunun istismar müddətini artırmaq məqsədəuyğundur. Tədqiqatın predmeti mikrokontrolerlə idarə olunan təkmilləşdirilmiş elektroqığılcım defektoskop qurğusudur. Bu defektoskopda sınaq gərginliyinin qiyməti 40 KV-a qədər artırılaraq 0.3-1.5 mm ölçüdə olan mikroçatları aşkar etmək imkanı verir. Həmçinin “Mikroçatların təyini” adlı proqram təminatı vasitəsi ilə boru daxilində mövcud olan mikoçatların qrafiki təsvirini almaq və operatora boruda yaranmış mikroçatın dərinliyi, eni və uzunluğu haqqında dəqiq məlumat vermək mümkündür. “Socar” və “Xəzər Boru Örtükləri” zavodunda aparılmış tədqiqatlar nəticəsində göstərilmiş proqram təminatı vasitəsi ilə mikrçatların həndəsi parametrləri və yerləşmə koordinatları təyin olunmuşdur. Məqalədə mikroçatlarin diaqnostika prosesinin proqram təminatinın işləmə prinsipi və alqoritmi təsvir olunmuşdur. Beləliklə aprılmış tədqiqat nəticəsində örtüklü boruların daxilində yaranan mikroçatlar erkən aşkar olunmaqla boruların istismar müddəti və etibarlığı 2-2.5 dəfə artmışdı. Açar sözlər: silisium örtükləri, makro-mikroçatlar, proqram təminatı, həndəsi parametrləri, elektroqığılcım defektoskopu.