SİNEMADA “ZAMAN”I YENİ BİR BAKIŞLA GÖRMEK

Zaman nedir, neye göre belirlenir ve nasıl algılanır? Bu konuda pek çok filozof görüşünü ortaya koyar. Platon ve onun öğrencisi olan Aristoteles zaman olgusuna yönelik düşüncelerini belirten Antik Çağ Yunan filozoflarından ikisidir. Platon için zaman bütün yaşam boyunca etkin olan ve geçmiş, şimdi ve gelecek düşüncelerini barındıran sürekli bir değişim halidir. Aristoteles için zaman, içindeki “şimdiki-an”a şüphe ile bakılması gereken bir durumdur. Augustinus ise zamanı Tanrı’nın var ettiği görüşünü ortaya koyar. Martin Heidegger ise zamanı fiziksel bir gerçekliğe oturtmaya çalışır. Immanuel Kant, zaman olgusunun öznelliğine ve idealliğine vurgu yapar. Zamanı akan bir durum olarak kabul etmeyen Nietzsche de zamanın döngüselliğine değinir. Descartes, zaman olgusunun hareketin bir ölçüsü olduğu fikrini öne sürerken Locke bu görüşe karşı çıkar. Newton ise “mutlak zaman” kavramını literatüre ekler ancak Leibniz nedensellik ilkesini yok ettiği gerekçesi ile “mutlak zaman” kavramına karşı çıkar. Hegel de zaman olgusunun varlığını insan varlığına dayandırır. Bergson “Kronolojik olmayan zaman” kavramıyla dikkat çeker. Bergson’un düşüncelerinden etkilenen Deleuze ise hareketin “şimdi”ye işaret ettiğini belirtir. Bazen hızla akıp gittiği bazen de bitmek bilmediği düşünülen zaman sinema için değerlidir. Her film uzun ya da kısa belli bir zaman dilimi içinde yer alır ve bu da süre olarak ifade edilir. Ayrıca filmler zaman olgusuna müdahale edebilecek bir altyapıya da sahiptir. Öyküler kimi zaman doğrusal bir zaman içerisinde ilerlerken kimi zaman da geri dönüşler ya da ileri atlamalarla sunulabilir. Yansıtılan duruma göre zaman durdu sanılabilir ya da çok daha hızlı aktığı düşünülebilir. Kimi durumlarda da zaman, öykü içeriğinde kritik bir öneme sahip olabilir. Öncelikle zaman olgusunun ne olduğuna ilişkin felsefi görüşlere yer verilen bu çalışma ile zaman olgusunun sinemada nasıl farklı biçimlerde yansıtılabileceği ortaya konulmaya çalışılmıştır.