GİRİTLİ FERİDE ROMANINDA BALKANLARDA MEVLEVİLİK ALGISI VE MEVLEVİHANELER

Giritli Feride, Hasan Eskil tarafından kaleme alınan ve Osmanlı’nın iskân politikası gereği Batı Anadolu’ya ve Balkanlara yerleştirilen Karaman civarındaki Türkmenlerin, 19. yüzyıl sonlarında Girit’te çıkan Rum isyanı neticesinde Anadolu’ya olan zorunlu göçleri üzerine odaklanan bir eserdir. Romanda olay örgüsü, temelde başkişi Feride üzerinden kurgulanan Girit meselesi ve Rum isyanı sebebiyle Girit’te yaşayan Müslüman Türklerin çektiği ızdıraplarla şekillenmekle birlikte, yazar, Mevlevihaneler aracılığıyla Balkanlarda Mevlevilik algısını ortaya koyan ayrıntılara da yer vermiştir. Hanya Mevlevihanesi’nden Saruhan Mevlevihanesi’ne kadar uzanan bu dikkat, roman kişilerinden Derviş Ali aracılığıyla Mevleviliğin, Rumlar arasında söz konusu isyan günlerinde bile ayrıcalıklı bir yere sahip olduğunu ortaya koyar. Zikredilen durum eserde, bilhassa Derviş Ali’nin Rumlar tarafından öldürülmek üzereyken Venizelos’un “Mevlevihane’ye mensup olanların öldürülmeyeceği emri” üzerinden okura aktarılır. Bundan başka romanda Mevlevihane mensupları ve Rum ahali arasındaki dostluğu ve güveni tesis eden, ırk ve din ayrımını ortadan kaldıran âmilin, Mevlevilik olması önemli bir ayrıntıdır. Eserde dikkati çeken bir diğer husussa Feride’nin Saruhan Mevlevihanesi’ne bırakılmasından sonra başlayan yeni hayatının, okurun Mevleviliği kültür birikimi noktasında tanımasına ve Anadolu’daki Mevlevilik algısının ortaya konmasına imkân veren ayrıntılara sahip olmasıdır. Feride Saruhan’da ney üflemeyi öğrenerek dedesi Derviş Ali gibi mahir bir neyzen olur. Fakat Saruhan’da Mevleviliğin algılanışı Balkanlardakine hiç benzememektedir. Eserin ana meselesi olmasa da Saruhan Mevlevihanesi özelinde Anadolu’da Mevlevilik algısının Balkanlara kıyasla olumsuz bir görünüm sergilemesi dikkat çekicidir.