Peyami Safa’s Novels at the Intersection From Modern to Modernist Fiction

Batı romanında 20. yüzyılın başlarında yeni roman anlayışı ve yeni anlatım teknikleriyle geleneksel/ gerçekçi romandan farklı romanlar yazıldığı görülmüştür. Özellikle James Joyce, Franz Kafka ve Virginia Woolf gibi yazarlar yeni roman ve anlatım teknikleriyle yazdıkları romanlarla roman sanatında yeni bir dönem başlatmışlardır. Yeni roman anlayışı ve yeni anlatım teknikleriyle yazılan bu romanlar modern romandan sapma veya “modernist roman” olarak adlandırılmıştır. Batı romanında 20. yüzyılın başlarında görülen modernist roman örneklerinin benzerleri Türk romanında gecikmeli olarak yüz yılın ikinci ve üçüncü çeyreğinde görülmeye başlamıştır. Türk edebiyatında roman eğilimleri Batıda olduğu gibi sıralı olmamıştır. Bu nedenle bazı romanlarda hem modern ve hem de modernist roman tarzı bir arada görülmektedir. Oğuz Atay’ın 1972’de yayınlanan Tutunamayanlar adlı romanı bazı edebiyat çevrelerince ilk modernist roman olarak kabul edilirken bazılarınca Attila İlhan’ın 1953’te yayınlanan Sokaktaki Adam’ı ilk modernist roman kabul edilmektedir. Türk romanında Oğuz Atay’a ve Attila İlhan’a gelinceye kadar Batı romanında görülen yeni roman ve anlatım teknikleriyle yazan Abdülhak Şinasi Hisar, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Peyami Safa gibi sanatçılar vardır. Abdülhak Şinasi Hisar Fahim Bey ve Biz (1941), Çamlıca’daki Eniştemiz (1944) ve Nizamettin Beyin Alafrangalığı ve Şeyhliği (1952); Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur (1949) ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü (1961) ve Peyami Safa, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu (1949), Yalnızız (1951) ve Biz İnsanlar (1959) adlı romanlarında modernist romanın birçok unsuruna yer vermiştir. Modern romandan modernist romana geçiş kavşağında yer alan bu romancıların adı geçen romanlarında modernist romanın birçok unsuru bir arada veya iç içe görülmektedir. Bu sanatçılar gerek roman hakkındaki görüşleri ve gerekse yeni roman anlayışıyla yazdıkları romanlarla Türk roman tarihinde modernist romanın öncüleri ve müjdecileri olmuşlardır. Bu makalede Peyami Safa’nın adı geçen romanları modernist roman bağlamında değerlendirilmektedir.