Türkiye’deki Etno-Dinsel Grup Çalışmalarını Konu Edinen Araştırmaların Bibliyografik İçerik Analizi

Etnik ve dini kimliğe ait olgular bireylerin yaşamlarını, hayatı algılama biçimlerini, değer yargılarını etkilemektedir. Bu etkiler ve ilişkiler, sosyal bilimlerde etno dinsel gruplar alanında araştırmacılar için merak uyandırmaktadır. Türkiye’de Aleviler, Ermeniler, Süryaniler, Kürtler, Zazalar vb. etnik grupların konu edinildiği araştırmalar tarih, siyaset bilimi, azınlık hakları vb. meseleler eksenindeki tartışmaları içermektedir. Etnik ve dinsel kimlikleriyle var olan bu gruplar, sahip oldukları kültürleri, gelenekleri ve dinsel inançlarını sürdürmeye devam etmektedirler. Bu çalışmanın amaçlarından biri sayıca azınlık durumunda olan bu grupların gündelik hayat pratiklerine dair saha araştırmalarında konu edinilen problemlerin neler olduğu, hangi yöntem ve tekniklerin kullanıldığı, ulaştığı sonuçların neler olduğunu açığa çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda nitel bir bakış açısıyla betimlenen tezler ve eserler, bibliyografik bir içerik analizine tabi tutulmaktadır. Türkiye’de etno-dinsel kimlikleri ve grupları ele alan araştırmalar çok hacimli bir literatüre tekabül etmektedir. Bu meyanda belli başlı etnik gruplar seçilmiş, nitel yöntemle saha çalışması yapılan araştırmalar makalenin kapsamına dahil edilmiştir. Etno dinsel gruplar hakkında yapılmış tezleri ve yazılmış eserleri keşfederek bu araştırmaları bir araya getirmek, konular arasında benzerlikler veya ilişkiler kurarak eleştiri geliştirmek amacı güdülmektedir. Toplumsal damgalama ve dışlanma korkusuyla zaman zaman kimliklerini dahi gizlemek zorunda kalan bu insanların sosyal, dini vb. yaşantıları hakkında derinlikli bilgi setine ulaşmak zor bir uğraştır. Bu sebeplerden ötürü, etnik kimlik/grup ve din başlıklarında yapılan teorik çalışmalar genellikle benzer alanlar ve konular dahilinde yapılmıştır. Bu da literatürde bir çeşitliliğinin sağlanması gerektiğini göstermektedir. Etno-dinsel grupların konu edildiği sosyolojik çalışmalarda göze çarpan önemli eksikliklerden biri saha araştırmalarının metodolojisi ile teorik ilişkinin yeteri kadar kurulamamasıdır. Din ve etnik kimlik arasındaki ilişkiye dair yeni bulgular ortaya koyan bazı çalışmalar sayıcı azınlık durumunda olan grupların diğer etnik ve dini gruplarla kültürel etkileşimlerini açığa çıkarak literatüre önemli katkılar sunmaktadır. Nihai olarak bu çalışma, din değişimi yaşamış etno-dinsel grupların gündelik ve dini pratiklerine ilişkin boşluğu göstermeye çalışarak literatüre özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Yanı sıra bahsi edilen araştırmalarda kullanılan metodolojik sorunların, eksik bırakılan temaların, teorik zeminin bulgularla ne düzeyde bir bağ kurabildiği vb. soruların yanıtları açığa çıkarılmaktadır. Dolayısıyla bu araştırma etno-dinsel grupları irdelemeyi amaçlayan çalışmalara yol gösterici unsurlar taşımaktadır. Böylece sosyolojik bir bakışla yürütülecek araştırmaların nasıl bir yöntem ve tekniğe başvuracağı, hangi problematik konuları öne çıkaracağı, etno-dinsel grupların diğer gruplarla nasıl bir kültürel etkileşim içerisinde olduğu, bu grupların kültürel ve dini yaşam pratiklerini nasıl sürdürdükleri vb. konularda araştırmacılara kolaylık sağlayacağı düşünülmektedir.