Poturoğulları: Osmanlı Devşirme Sisteminin Bosna’daki Yansıması

Osmanlı Devleti’nin önemli kurumlarından biri olan devşirme sistemi, genel itibariyle yalnızca Hıristiyan tebaadan çocukların devlet hizmetine alınmasını öngörürken, Bosna örneği bu uygulamanın istisnai bir yönünü ortaya koymaktadır. 1463’te Bosna’nın Osmanlı hâkimiyetine girmesinin ardından, Bosnalı Müslümanların –özellikle Poturoğulları olarak adlandırılan kesimin– kendi istekleriyle çocuklarının devşirmeye dâhil edilmeleri, bu sistemin klasik çerçevesini aşan bir durum oluşturmuştur. Fatih Sultan Mehmed döneminde kabul edilen bu uygulama, Müslüman çocukların çiftçi hizmetlerine değil, doğrudan saray ve Bostancı Ocağı’na yönlendirilmesini öngörmüştür. Mühimme defterlerinde yer alan hükümler, bu istisnanın yalnızca Poturoğullarını kapsadığını ve diğer Müslümanlardan devşirme yapılmadığını açıkça ortaya koymaktadır. XVI. yüzyılın sonlarına ait belgeler, Bosnalı Müslüman çocukların devşirme sistemine dâhil edilmesinin iki yüz yılı aşkın bir süre boyunca sürdürüldüğünü ve bunun bölgede duyulan askerî-saray hizmetleri ihtiyacıyla bağlantılı olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla, Poturoğullarının devşirmeye dâhil edilmesi hem Bosna’nın İslamlaşma sürecinin anlaşılması hem de Bostancı Ocağı’nın tarihî gelişimi açısından önemli bir inceleme alanı oluşturmaktadır