Transakcyja wojny chocimskiej

Będąca przedmiotem edycji Transakcyja wojny chocimskiej Wacława Potockiego znana jest w dwu redakcjach. Pierwsza powstała w roku 1670 (rkps Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, B.O. sygn. 1622/II), druga w roku 1675 (rkps Biblioteki Książąt Czartoryskich nr 2079). Obecna edycja stanowi pierwsze wydanie tekstu według drugiej redakcji tego eposu historycznego. Poprzednie pełne wydanie w oparciu o redakcję pierwszą ogłosił w roku 1924 Aleksander Brückner. Edycja oprócz obszernego wstępu i transkrypcji tekstu obejmuje komentarze historyczne i językowe, słownik oraz indeks osób. Dzieło stanowi poetycką relację z przebiegu wojny chocimskiej, którą w roku 1621 stoczyły wojska Rzeczypospolitej Obojga Narodów ze znacznym wkładem wojsk kozackich dowodzone przez Jana Karola Chodkiewicza, a po jego śmierci przez Stanisława Lubomirskiego i wielonarodową armię Porty Otomańskiej, na czele której stał sułtan Osman II. Zmagania zakończyły się rozejmem i odwrotem wojsk tureckich, który uznawany jest za zwycięstwo Rzeczypospolitej. Utwór powstał, by obudzić u współczesnych ducha rycerskiego. Początkowo odrodzenie to miało nastąpić pod berłem króla Piasta, czyli Michała Korybuta Wiśniowieckiego, który jednak nie spełnił pokładanych w nim nadziei. Sukcesy odniósł dopiero kolejny władca, Jan III Sobieski, pokonując Turków najpierw pod Chocimiem w roku 1673, a potem pod Wiedniem 10 lat później.