„Troskliwi chwilowi gospodarze” – japoński obcy we wspomnieniach dzieci syberyjskich

Na początku lat 20. XX w. w wyniku porewolucyjnej zawieruchy na Syberii i w Mandżurii znajdowało się wiele osieroconych dzieci polskich zesłańców. Dzięki inicjatywie podjętej przez Polski Komitet Ratunkowy Dzieci Dalekiego Wschodu i uzyskanej przezeń pomocy Japońskiego Czerwonego Krzyża w latach 1921–1922 z Syberii i Mandżurii wywieziono do Japonii 877 dzieci. Był to przystanek transferowy małych repatriantów w drodze do ojczyzny, która wiodła dalej przez Stany Zjednoczone Ameryki do Polski. Tematem dzieci syberyjskich już w latach 80. zajął się W. Theiss, gromadząc i analizując materiały z archiwów (m.in. polskich i japońskich) oraz 66 niepublikowanych relacji samych dzieci. Celem niniejszego tekstu jest próba przedstawienia tychże wspomnień okiem japonisty. Wyjaśnione w tekście fundamentalne aspekty z zakresu kultury, religii czy myśli społecznej Japonii pomagają zrozumieć pełne miłosierdzia i empatii postawy Japończyków wobec dzieci i być może pozwolą także odpowiedzieć na pytanie, dlaczego dzieci nazywały ich „troskliwymi gospodarzami”, a Japonię „drugą ojczyzną”.