Formuła „listu urodzaju“ i zwolnienia z poddań­stwa w XVI w.

W tomie III „Czasopisma Prawno-Historycznego“ Stanisław Szczotka zajął się szczegółowo zagadnieniem zwalniania chłopów z poddaństwa w województwie krakowskim w latach 1572—1794. Podstawę tego opracowania stanowi ponad 350 aktów zwolnienia z poddaństwa, zawartych w księgach grodzkich krakowskich, sądeckich, oświęcimskich i bieckich za ten okres czasu. Szczotka nie wyjaśnił, dlaczego rozpoczął swoje badania od r. 1572 — czy przed tą datą nie spotkał w księgach sądowych województwa krakowskiego aktów zwolnienia z poddaństwa, czy też chodziło mu o związanie badań z okresem historycznym, rozpoczynającym się w r. 1572. Nie można w każdym bądź razie pojmować dosłownie zdania wypowiedzianego przez Szczotkę (art. cyt. s. 245), że „z pierwszą libertacją poddanych w województwie krakowskim spotykamy się w 1572 r.“. Niewątpliwie takie wypadki, chociaż jak i później wyjątkowe, zdarzały się i przed tą datą, a odpowiednie materiały można zapewne znaleźć w samych księgach sądowych.