BİBLİOQRAFİK İCMAL ƏSASINDA ŞƏMKİR RAYONU VƏ ƏTRAFININ TEKTONİK, GEOLOJİ, GEOMORFOLOJİ VƏ SEYSMİK TƏHLİLİ

Məqalə Azərbaycan Respublikası Şəmkir rayonu və ətraf ərazilərinin tektonika, geologiya, geomorfologiya və seysmiklik baxımından ədəbiyyat təhlili yolu ilə öyrənilməsinə həsr olunur. Tədqiqat sahəsi Kiçik Qafqazın şimal-şərq hissəsində və Böyük Qafqazın cənub yamacı ilə Kiçik Qafqazın şimal hissəsi arasında yerləşən Orta Kür çökəkliyində təqribən 4300 km2 sahəni əhatə edir. Orta Kür çökəkliyinin Ceyrançöl zonası, Kiçik Qafqazın Lök-Qarabağ zonası tədqiqat ərazisini formalaşdıran iki əsas geomorfoloji strukturdur. Lök-Qarabağ strukturunu Şəmkir, Göygöl antiklinalları, Qalakənd və Daşkəsən sinklinalları əmələ gətirir. Şəmkir, Göygöl antiklinalları birlikdə Şəmkir antiklinoriyası, Qalakənd və Daşkəsən sinklinalları birlikdə Daşkəsən sinklinoriyası adlanır. Əraziyə Zəyəmçay, Şəmkirçay, Qoşqarçay, Gəncəçay kimi geomorfoloji, Gəncəçay eninə qırılması, Kür üstəgəlməsi kimi tektonik elementlər daxildir. Ərazinin geoloji tərkibi mezozoy və kaynozoy arasında dəyişir. Ərazinin cənubundan şimalına doğru daha yaşlı süxurlardan daha müasir süxurlar istiqamətində düzülüş var. Dağlıq cənub hissədə Yura çöküntüləri üstünlük təşkil edir. Şimal düzənlik hissəyə gəldikdə isə dördüncü dövr çöküntüləri üstünlük təşkil edir. Yura çöküntülərinin tərkibində vulkanik, vulkanik-çökmə və çöküntü süxurlarına rast gəlinir. Tədqiq olunan ərazinin seysmikliyi haqqında, təhlil edilən ədəbiyyata əsasən, bu ərazi VII-VIII (MSK-64) intensivliyi ilə səciyyələnir. Açar sözlər: Şəmkir, Orta Kür Çökəkliyi, Kiçik Qafqaz, Ceyrançöl, Lök-Qarabağ.