The Music, Dramatic Structure and Characters of Selman Ada's Aşk-ı Memnu Opera

İlk “gerçek” Türk romanı ve edebiyatımızın şaheserlerinden biri olan Aşk-ı Memnu, ülkemizin en önemli sanatçılarından Tarık Günersel ve Selman Ada’nın ilham kaynağı olmuştur. Bu romandan hareketle, Tarık Günersel’in yeni bir kurgu ve olay örgüsüyle yazdığı libretto; ülkemizin opera alanındaki en değerli bestecilerinin başında gelen Selman Ada tarafından ezgisel bir yaklaşım ve özgün bir müzik diliyle bestelenmiştir. Aşk-ı Memnu operasının müzik, dramatik yapı ve karakterler çerçevesinde incelenmesi bu araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Literatür taraması sonucunda, Aşk-ı Memnu operasının bu çerçevede incelendiği bir çalışma bulunamamıştır. Bu husus araştırmanın problem durumunu oluşturmaktadır. Ulusal opera repertuvarımıza büyük katkı sağlayan ve edebiyatımızın en önemli yapıtlarından biri ile “komşuluk” ve “akrabalık” bağı kuran Aşk-ı Memnu operasını mercek altına alan bu çalışmanın, opera alanında eser vermek isteyen besteciler ve ulusal müziğimizin gelişmesinde rol oynayacak tüm araştırmacılar için bilgi kaynağı olması bakımından önemli olacağı değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı Aşk-ı Memnu operasını aynı adlı roman ile karşılaştırmalı olarak inceleyerek, farklılıkları ve librettoda vurgulanan hususları ortaya çıkarmak; dramatik yapısı, karakterleri ve müziğini inceleyerek literatüre katkı sağlamaktır. Nitel araştırma yönteminden yararlanılan bu çalışmada, “doküman inceleme” yöntemiyle elde edilen veriler; “betimsel” ve “içerik” veri analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Partisyonu temel alınarak Opera’nın müziği, librettosu temel alınarak ise dramatik yapı ve karakterlerin özellikleri çözümlenmiştir. Araştırma sonunda; Tarık Günersel’in yazdığı librettoda, dönemi gereği Halit Ziya Uşaklıgil’in değinemediği toplumsal ve siyasî konulara değinildiği görülür. Baskıcı yönetim açık açık vurgulanır. Selman Ada’nın, Aşk-ı Memnu operasında, Batı müziği ve Türk müziğinin sağladığı imkânları ortak paydada ustaca birleştirdiği görülür. Olay örgüsü ile uyumlu bir şekilde ilerleyen, dramayı ve duyguları destekleyen bir müzikal yaklaşımın gözetildiği söylenebilir. Melodist yaklaşım ve Türk müziğine ait unsurlar, Opera’nın takip edilmesini kolaylaştırmaktadır. Aryaların diğer operalara kıyasla sayıca fazlalığı dikkat çekicidir.